Serwis używa cookies. Korzystając z serwisu wyrażasz zgodę na używanie cookies, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. Zapoznaj się z polityką prywatności.
zamknij   

szukaj

2021-03-07 12:37:14

Ponad 10 lat służby BSP FlyEye w Wojsku Polskim

     Pierwsze dwa zestawy bezzałogowych systemów powietrznych (BSP) bliskiego zasięgu klasy mini FlyEye, opracowane przez polską firmę Flytronic wchodzącą w skład Grupy WB zostały zamówione na potrzeby Sił Zbrojnych RP pod koniec października 2010 roku, czyli już ponad 10 lat temu. W latach 2010-2019 polska armia otrzymała łącznie 31 zestawów tego typu, co daje liczbę 124 platform powietrznych (w skład każdego zestawu wchodzą 4 płatowce). Zestawy zamówione w grudniu 2019 roku (12 kpl. wraz z opcją) dostarczone zostały już w najnowszej wersji FlyEye 3.0, natomiast pozostałe 19 zestawów zakupionych w latach 2010-2015 zostało zmodyfikowanych do najnowszej wersji w latach 2019-2020.

FlyEye-MSPO2010-Fot.MG

Prototyp BSP FlyEye zaprezentowany podczas MSPO 2010. Widać m.in. inny niż w seryjnych egzemplarzach układ ogonowego statecznika poziomego, odmienną konstrukcję środkowej częsci kadłuba z odrzucanym modułem z dużą prototypową głowicą obserwacyjną oraz dwułopatowe śmigło. Fot. Michał Gajzler/Dziennik Zbrojny.

  BSP FlyEye został opracowany przez gliwicką spółkę Flytronic S.A. założoną 1 lutego 2008 roku. Od grudnia 2009 jej większościowym udziałowcem jest firma WB Electronics S.A.

  System swoją światową publiczną premierę miał 14 czerwca 2010 roku podczas salonu Eurosatory. We wrześniu tego samego roku został zaprezentowany również podczas XVIII Międzynarodowego Salonu Przemysłu Obronnego w Kielcach. Prezentacje systemu dla polskiego wojska miały miejsce jednak już wcześniej, m.in. podczas ćwiczenia Borsuk w maju 2010 roku.

  Pierwsze dwa zestawy FlyEye dla Sił Zbrojnych RP zamówione zostały 29 października 2010 roku przez Jednostkę Wsparcia Dowodzenia i Zabezpieczenia Wojsk Specjalnych (obecnie Jednostka Wojskowa NIL). Ich dostawę zrealizowano do końca 2010 roku. W tym samym roku zawarto jeszcze drugi kontrakt na dostawę kolejnych dwóch zestawów. Został on podpisany 18 listopada 2010 roku, a zamówione zestawy miały stanowić wyposażenie dwóch egzemplarzy KTO Rosomak w wersji Wielosensorowego Systemu Rozpoznania i Dozorowania (WSRiD). Dostawy tych BSP zrealizowano w 2011 roku. Łączną wartość obu umów z 2010 roku można szacować na 9-11 mln PLN brutto. W skład pojedynczego zestawu wchodzą m.in. 4 platformy powietrzne, głowice obserwacyjne, systemy antenowe i naziemna stacja kontroli lotu.

Rosomak-WSRiD-Fot.MC

Dwa zestawy BSP FlyEye zostały nabyte jako wyposażenie KTO Rosomak w wersji Wielosensorowego Systemu Rozpoznania i Dozorowania (WSRiD) opracowanego na potrzeby misji w Afganistanie. Fot. Mariusz Cielma/Dziennik Zbrojny.

  BSP FlyEye które zostały zamówione dla JW NIL jako pierwsze zostały wykorzystane bojowo podczas misji w Afganistanie. Nie można wykluczyć, że później (po 2012 roku) trafiły tam również zestawy zakupione na wyposażenie wozów WSRiD.

  Kolejna partia BSP FlyEye została zamówiona dopiero 15 lutego 2013 roku. Podpisana tego dnia umowa o wartości 23,9 mln PLN brutto obejmowała zakup 12 kpl. zestawów dla Wojsk Specjalnych i Wojsk Lądowych. Dostawy zrealizowano do końca 2013 roku.

  W dniu 30 czerwca 2014 roku zawarto kontrakt wyceniony na 2,1 mln PLN brutto związany z nabyciem do końca 2014 roku jeszcze jednego zestawu. Następne dwa zestawy zamówiono 15 maja 2015 roku i dostarczono do końca 2015 roku. Wartość tej umowy wyniosła 4,3 mln PLN brutto.

  W tym miejscu warto napisać, że 18 lipca 2016 roku podpisana została umowa ramowa pomiędzy NATO Support And Procurement Agency (NSPA) a WB Electronics S.A. na zapewnienie wsparcia eksploatacji BSP FlyEye.

FlyEye-zestaw-Fot.WB

Elementy wchodzące w skład zestawu BSP FlyEye będące w aktualnej ofercie producenta. Fot. WB Electronics S.A. 

  Ostanie duże zamówienie na gliwickie bezzałogowce klasy mini miało miejsce 3 grudnia 2018 roku. Na podstawie zawartego tego dnia kontraktu na potrzeby Wojsk Obrony Terytorialnej (WOT) zakupiono trzy zestawy FlyEye 3.0, czyli w najnowszej, zmodyfikowanej wersji wraz z opcją nabycia kolejnych dziewięciu zestawów. Opcję uruchomiono podpisując stosowny aneks 18 lipca 2019 roku. Wartość umowy wraz z opcją wyniosła 42,2 mln PLN brutto i na jej podstawie w 2018 roku dostarczono WOT 3 kpl. zestawów, a w 2019 roku 9 pozostałych kompletów.

  Łącznie w latach 2010-2019 do Sił Zbrojnych RP dostarczono 31 zestawów BSP FlyEye, co daje 124 platformy powietrzne.

  Ponieważ użytkowane zestawy były dostarczane w różnych wersjach oraz przez kilka lat część z nich uległa awarii lub uszkodzeniu, podjęto decyzję o ich naprawie i ujednoliceniu. W tym celu 14 stycznia 2019 roku Inspektorat Wsparcia Sił Zbrojnych doprowadził do zawarcia aneksu o wartości 10,43 mln Euro brutto (ok. 45 mln PLN) do umowy z NSPA z lipca 2016 roku, dotyczący procesu naprawy głównej i modyfikacji do najnowszej wersji 19 zestawów pozyskanych przez Siły Zbrojne RP w latach 2010-2015. Prace te wykonano w latach 2019-2020.

  Całkowita wartość wszystkich ww. umów wyniosła 126 mln PLN brutto.

  System FlyEye został zakupiony również na potrzeby polskiej Straży Granicznej, a poza Polską jest użytkowany przez Ukrainę. Dzięki temu kontraktowi producent prawdopodbnie uzyskał unikalne doświadczenia. 

FlyEye-kpt. Damian Stanula-2 LBOT

Przygotowany do startu płatowiec BSP FlyEye będący na wyposażeniu 2. Lubelskiej Brygady Obrony Terytorialnej. Fot. kpt. Damian Stanula.

Możliwości BSP FlyEye 3.0

  FlyEye to całkowicie polski, rozpoznawczo-obserwacyjny BSP klasy mini bliskiego zasięgu. W najnowszej wersji wydłużono gwarantowaną długotrwałość lotu platformy powietrznej do 2,5 godziny, przy czym jest to wartość lotu na cały czas pracującym silniku. Przy zastosowaniu stacjonarnej dwukierunkowej anteny promień operacyjny bezzałogowca wynosi ponad 40 km. Stacja nadawczo-odbiorcza wraz z anteną może się także przemieszczać, co pozwala na zwiększenie zasięgu w niektórych rodzajach misji.

  W najnowszej odmianie bezzałogowiec ma wymiary 3,6 m rozpiętości i 1,79 m długości, a maksymalna masa startowa wzrosła do 12 kg. Napęd płatowca zapewnia cichy silnik elektryczny zasilany z akumulatorów litowo-polimerowych oraz trójłopatowe śmigło. Płatowiec może startować i wykonywać misje przy wyższej dopuszczalnej prędkości wiatru, odpowiednio 12 m/s i 18 m/s. Wzrosła maksymalna prędkość przelotowa do 120 km/h, zmniejszono też minimalną prędkość lądowania. Płatowiec może być używany w temperaturach od -20 do 50°C przy 95% wilgotności. Określany przez producenta maksymalny pułap lotu to 3500 m.

  Dzięki modułowej budowie FlyEye może zostać zmontowany do lotu lub zdemontowany do transportu w czasie krótszym niż 10 minut. Wariant podstawowy systemu może być przenoszony w dwóch plecakach. Start platformy odbywa się z ręki bez konieczności zastosowania dodatkowego sprzętu. Lądowanie odbywa się automatycznie w wyznaczonej strefie, przy czym przed lądowaniem od platformy powietrznej oddziela się moduł zawierający głowicę obserwacyjną i akumulatory, który opada na ziemię z wykorzystaniem spadochronu. W najnowszej wersji systemu zmniejszono zarówno minimalne polem wzlotu jak i lądowania.

FlyEye-18DZ_3

Na pierwszym planie opadający na spadochronie moduł BSP FlyEye zawierający akumulatory i głowicę obserwacyjną (w celu minimalizacji uszkodzeń odwróconą do góry), a w tle płatowiec już bez tego modułu podchodzący do lądowania. Fot. 18. Dywizja Zmechanizowana.

  Platforma powietrzna posiada kilka różnych trybów lotu, w tym:

  • Automatic take-off, czyli tryb automatycznego startu, który kontroluje lot FlyEye do momentu aktywacji wybranego planu lotu, w momencie gdy platforma osiągnie bezpieczny pułap.
  • Flight plan, to w pełni autonomiczny lot zaplanowany przy użyciu punktów orientacyjnych 3D. Mogą one wyznaczać zamknięty plan lotu lub tryb krążący na wybranym obszarze. Każdy z punktów orientacyjnych, taki jak aktywność, promień krążenia lub kierunek może być zmodyfikowany w każdym momencie, zarówno przed, jak i w trakcie trwania misji. Możliwe jest przygotowanie alternatywnych planów lotu.
  • Camera guide, w tym trybie FlyEye podąża w kierunku wskazanym przez głowicę, umożliwiając tym samym optymalne warunki dla obserwacji wskazanych obiektów.
  • Convoying, tryb konwojowania przy wykorzystaniu mobilnej anteny i mobilnej naziemnej stacji kontroli. Platforma latająca wykrywa kierunek konwoju pozostając w pozycji przez pojazdem.
  • Hold, tryb krążenia na aktualnej pozycji, do czasu wydania innych poleceń.
  • Out of range, tryb wykonania zaprogramowanej misji poza zasięgiem łącza radiowego.
  • Autonomous landing, automatyczny tryb lądowania we wcześniej określonej lokalizacji.

  W przypadku utraty łączności system umożliwia automatyczny powrót do miejsca, w którym ostatnio nawiązana była łączność lub dokonuje automatycznego lądowania we wcześniej ustalonym punkcie.

  System FlyEye może korzystać z czterech rodzajów głowic obserwacyjnych. Pierwszą z nich jest model GS2-UM, który stanowił wyposażenie pierwszych zestawów. Ten typ głowicy posiada zabudowaną kamerę dzienną CCD o rozdzielczości 800x600 pikseli z dziesięciokrotnym zoomem optycznym oraz kamerę termowizyjną o rozdzielczości 640x480 pikseli, pracującą w pasmie 7,5-13,5 µm. Masa tej głowicy to ok. 1 kg.

  Drugi z dostępnych typów głowicy to GS3-DL (GS3-HD), wyposażona tylko w kamerę dzienną CCD o rozdzielczości HD 1280x720 pikseli z trzydziestokrotnym zoomem optycznym. Trzecia opcja to głowica GS3-IR, tylko z kamerą termowizyjną o rozdzielczości 640x480 pikseli, pracującą w pasmie 8-14 µm.

FlyEye-18DZ_2

Montaż do płatowca BSP FlyEye modułu zawierajacego akumulatory i głowicę obserwacyjną GS4. Widoczny także złożony spadochron wykorzystywany podczas lądowania modułu. Fot. 18. Dywizja Zmechanizowana. 

  Najbardziej zaawansowany i najnowszy jest czwarty typ głowicy GS4. Model ten łączy cechy GS3-DL i GS3IR, posiada kamerę dzienną CCD o rozdzielczości HD 1280x720 pikseli z trzydziestokrotnym zoomem optycznym, kamerą termowizyjną o rozdzielczości 640x480 pikseli oraz dodatkowo wskaźnik laserowy do podświetlania celów. Przy świetle dziennym głowica zdolna jest do wykrycia człowieka z odległości do 5 km, rozpoznania go z odległości 3,5 km oraz odczytania tablic rejestracyjnych z dystansu 400 m, natomiast w warunkach nocnych pozwala wykrywać człowieka z odległości 1000 m i rozpoznać go z 400 m. Model GS4 znajduje się obecnie na wyposażeniu zestawów FlyEye będących na stanie Sił Zbrojnych RP.

  Wszystkie wymienione powyżej modele głowic są stabilizowane żyroskopowo oraz mogą obracać się w osiach poziomej i pionowej. Sam obraz jest cyfrowo stabilizowany, co zapewnia jego najwyższą jakość. System ma także opcję target lock, co pozwala na obserwację i śledzenie celu bez względu na pozycję bezzałogowca.

  Ważną cechą omawianego systemu jest możliwość przekazywania sygnału wideo oraz danych telemetrycznych z platformy powietrznej do naziemnej stacji kontroli lotów w czasie rzeczywistym. Ponadto system pozwala na określanie współrzędnych obserwowanych obiektów i przekazywanie ich do systemu kierowania ogniem lub zarządzania polem walki. Istnieje również możliwość rejestracji obrazu wideo i informacji o locie na dysku twardym komputera, łącznie z danymi telemetrycznymi.

  W najnowszej wersji FlyEye wprowadzono także dwie nowe stacje nadawczo-odbiorcze: wysuniętego operatora i morską, a także lepsze zabezpieczenie kryptograficzne systemu łączności, działającego w paśmie NATO C (0,5 - 1,0 GHz). Same stacje kontroli lotów zostały unowocześnione. Zmieniło się również wyposażenie, dodano przenośną stację zasilania, pozwalającą na ładowanie wszystkich komponentów systemu w tym samym czasie. Bezzałogowiec został wyposażony w lokalizator FT-L1 o zasięgu do 50 km. Wprowadzono też zmodyfikowany trenażer.

  System bezzałogowy FlyEye może być wyposażony w cztery typy anten: standardową, morską, mobilną (pozwala na prowadzenie misji z poruszającego się pojazdu, co ma znaczenie przy funkcjach konwojowych) i taktyczną (w lekkiej plecakowej odmianie). 

  W przyszłości istnieje możliwość budowy systemu rozpoznawczo-uderzeniowego wykorzystującego BSP FlyEye i amunicję krążącą Warmate, również produkowaną przez firmę WB Electronics S.A. i zakupioną już w liczbie 10 zestawów na potrzeby Wojsk Obrony Terytorialnej. W systemie takim, BSP FlyEye mogą zostać wykorzystane do wykrycia i identyfikacji celów oraz naprowadzenia na nie amunicji krążącej Warmate

Orbiter_18DZ

 Poza 31 zestawami FlyEye na wyposażeniu Sił Zbrojnych RP w zakresie BSP klasy mini znajduje się jeszcze 15 izraelskich zestawów Orbiter zmodernizowanych w latach 2014-2015 do standardu Orbiter 2Fot. 18. Dywizja Zmechanizowana. 

Co dalej?

  Początkowo w Planie Modernizacji Technicznej Sił Zbrojnych RP (PMT) na lata 2013-2022,  a następnie w kolejnych wersjach tego dokumentu na lata 2017-2026 oraz na lata 2020-2035 zaplanowano pozyskanie dodatkowych BSP klasy mini w ramach programu o kryptonimie Wizjer.

  Pierwszy konkurencyjny przetarg na zakup 15 zestawów tego rodzaju w terminie do końca 2017 roku przeprowadzono w latach 2015-2016, ale zakończył się on unieważnieniem. Decyzję taką podjęto 15 lipca 2016 roku, formalnie z powodu ponownie dokonanej oceny występowania podstawowego interesu bezpieczeństwa państwa. W postępowaniu tym oferty złożyło trzech wykonawców: konsorcjum w składzie Polska Grupa Zbrojeniowa S.A. (lider), PIT-RADWAR S.A., Wojskowe Zakłady Lotnicze Nr 2 i Instytut Techniczny Wojsk Lotniczych (pierwsza oferta), firma EADS PZL „Warszawa-Okęcie” S.A. (druga oferta) i WB Electronics S.A. (trzecia oferta).

  Nowe postępowanie Inspektorat Uzbrojenia rozpoczął 24 kwietnia 2018 roku skierowaniem zaproszenia do negocjacji już tylko do Polskiej Grupy Zbrojeniowej S.A. Przedmiotem zamówienia ma być dostawa 25 zestawów, każdy z kilkoma (4-5) platformami latającymi. Podpisanie umowy planowano początkowo w 2019 roku, jednak do dziś to nie nastąpiło, a negocjacje są nadal prowadzone. Według deklaracji Inspektoratu Uzbrojenia powinny się one zakończyć zawarciem kontraktu na dostawy w tym roku.

  Z nieoficjalnych informacji wynika, że przedmiotem oferty PGZ S.A. jest BSP NeoX 2 (początkowo NeoX), opracowany i rozwijany przez Instytut Techniczny Wojsk Lotniczych (ITWL). Kooperację pomiędzy obiema firmami zapoczątkował list intencyjny podpisany w czerwcu 2016 roku, a następnie 7 września 2017 roku doszło do zawarcia umowy, której celem było wykorzystanie możliwości produkcyjnych PGZ S.A. i komercjalizacja opracowanych przez ITWL systemów BSP oraz wspólne ich oferowanie potencjalnym odbiorcom. W szczególności umowa dotyczyła współpracy pomiędzy stronami w zakresie systemów BSP AntraxM i NeoX.

NeoX 2 - ITWL

Model BSP NeoX prezentowany podczas MSPO w Kielcach w 2019 roku. Fot. ITWL.

  Trzeba przyznać, że to nieco dziwna sytuacja, w której resort obrony zaprasza do negocjacji tylko jeden państwowy podmiot nie posiadający w swojej ofercie gotowego produktu spełniającego wymagania wojska i prowadzi z nim negocjacje warunków umowy już blisko od 3 lat, kiedy w kraju są inne firmy posiadające doświadczenie i zdolności do realizacji tego zamówienia, a spółka WB Electronics S.A. może w krótkich terminach dostarczyć najnowszą wersję sprawdzonych BSP FlyEye. W przypadku programu Wizjer (ale również np. programu Rosomak BMS), w praktyce mamy do czynienia z pracą rozwojową, finansowaną przez potencjalnego wykonawcę.

  Co istotne, BSP FlyEye zintegrowane są z funkcjonującym od wielu lat w Siłach Zbrojnych RP artyleryjskim Zintegrowanym System Zarządzania Walką Topaz. Warto zadać pytanie, czy i kiedy będzie to możliwe w przypadku systemu NeoX? Można mieć również wątpliwości, czy nowo opracowany system NeoX 2 będzie lepszy i/lub tańszy oraz szybciej dostępny, niż gdyby dokonano modyfikacji systemu FlyEye lub na bazie doświadczeń z tej konstrukcji opracowano nowszą. W opinii autora podjęta w 2016 roku decyzja o rezygnacji z trybu konkurencyjnego w programie Wizjer (oczywiście z udziałem tylko podmiotów krajowych) była błędna. 

  Przez okres ostatniej dekady BSP FlyEye zapewniły Siłom Zbrojnym RP nowe zdolności w zakresie rozpoznania obrazowego i wsparcia systemu kierowania ogniem artylerii. Czy realizacja programu Wizjer w obecnym kształcie pozwoli na dalszą poprawę tych zdolności? Czy zamawiający ma pewność, że nie będzie krokiem wstecz? Ponieważ program ten nadal znaduje się na wstępnym etapie, może warto dokonać ponownej oceny prawidłowości przyjętych założeń, a jeśli jej wynik będzie pozytywny, to czas na przejście do fazy realizacyjnej.

Tomasz Dmitruk

Autor pragnie podziękować Ministerstwu Obrony Narodowej i firmie WB Electronics S.A. za udzielone informacje.




powered by Disqus

Rejestracja

Funkcja chwilowo niedostępna

×

Logowanie

×

Kontakt

×
Amerykańskie pociski manewrujące - AGM-158A JASSM, AGM-158B JASSM-ER, LRASM

Amerykańskie pociski manewrujące - AGM-158A JASSM, AGM-158B JASSM-ER, LRASM

W 1986 roku w USA zainicjowano program Tri-Service Standoff Attack Missile (TSSAM), który miał doprowadzić do opracowania rodziny modułowych pocisk...

więcej polecanych artykułów