Serwis używa cookies. Korzystając z serwisu wyrażasz zgodę na używanie cookies, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. Zapoznaj się z polityką prywatności.
zamknij   

szukaj

2015-02-16 20:44:54

Twardy pancerz, czyli czy czołg zawsze wybucha po trafieniu. Cz. V - Abrams i Wampiry

     Jedną z największych „propagandowych ofiar” serwisu YouTube jest czołg M1 Abrams. Konstrukcyjnie pojazd jest prawdopodobnie najbezpieczniejszym dla załóg czołgiem jaki kiedykolwiek opracowano. Chroni go nie tylko znacznej grubości wielowarstwowy pancerz, ale również układ konstrukcyjny, w którym zbiorniki paliwa są dodatkową osłoną frontu kadłuba, a cały zapas amunicji armatniej jest odizolowany od załogi i umieszczony w specjalnych magazynach wyposażonych w „słabe ogniwa”, czyli płyty niszy wieży oraz tyłu kadłuba mocowane w ten sposób, aby „poddały się wybuchowi” i skanalizowały falę uderzeniową w kierunku bezpiecznym dla załogi. Oczywiście nie ma pojazdów niezniszczalnych i znane są przykłady skutecznie porażonych Abramsów. Niestety z powodów ideologicznych (generalna niechęć do USA i Amerykanów) każdy trafiony, uszkodzony lub zniszczony pojazd jest natychmiast "wmontowywany" w szereg filmików na YT oraz internetowych pseudoanaliz. Co zabawne, większość z nich pokazuje pojazdy trafione i uszkodzone a nie zniszczone lub też pojedyncze czołgi w różnych ujęciach i stanach wypalenia, mylnie opisywanych jako kilka zniszczonych maszyn. Jedną z bardziej medialnych kwestii była sprawa polowań na Abramy za pomocą rosyjskiej produkcji granatników RPG-29 dostarczanych z Iranu od 2007 roku.

Porażony przez ładunek EFP M1A1 Abrams. Czołg atakowany 3 kwietnia 2008 roku, mimo trafienia wieloma formowanymi wybuchowo penetratorami burty kadłuba nie doszło do perforacji osłony, zaś pojazd o własnych siłach dotarł do bazy. Zapewne pewną dodatkową ochroną  okazał się być zestaw pancerza reaktywnego ARAT I chroniący burty kadłuba.

  RPG-29 jest jednym z przykładów mocno zmitologizowanej broni. Sam granatnik jest przedstawicielem zarzucanego obecnie podejścia do konstruowania klasycznej, wyspecjalizowanej ręcznej broni przeciwpancernej dużego kalibru. Rosyjska broń jest sporych rozmiarów, ciężka, nieporęczna, ale wyposażona w skuteczną głowicę kumulacyjną z tzw. prekursorem nie inicjującym. Osoby zainteresowane jak działają tego typu prekursory w broni kumulacyjnej odsyłam do artykułu "Ukraiński pancerz reaktywny Nóż. Część I. Klasyczne pancerze reaktywne ERA oraz metody ich pokonywania jako punkt odniesienia do analizy Noża", a konkretnie do fragmentu "Głowice kumulacyjne a ERA". Ponieważ w sieci znajdują się zupełnie fantastyczne pseudodane dotyczące skuteczności głowicy RPG-29, proponujemy zapoznać się z fragmentem oficjalnego katalogu producenta – firmy Bazalt.

Fragment folderu producenta przedstawiający granatnik RPG-29. Fot. Bazalt.

  Jak widać możliwości penetracyjne granatu PG-29W wynoszą nieco ponad 600 mm stali – oczywiście za osłoną klasycznego ERA. A jak wygląda osłona czołgu M1? Pancerz frontu kadłuba chroniony jest przez wkład pancerza specjalnego umieszczonego między dwiema płytami pancernymi ze stali bardzo wysokiej twardości o grubości 50,8 mm. Cały układ: płyta 50,8 mm – pancerz specjalny – płyta 50,8 mm ma grubość około 700 mm. Ponadto w Abramsie zastosowano układ konstrukcyjny, w którym kadłubowe zbiorniki paliwa umieszczono symetrycznie po bokach, zajmującego pozycje półleżącą, kierowcy. Zbiorniki mają układ grodziowy, zaś paliwo w nich zawarte, zgodnie z twierdzeniami izraelskich inżynierów konstruujących izraelską Merkawę, zapewnia osłonę na zasadzie przelicznika: każde 70 mm grubości paliwa równa się 10 mm stali pancernej przeciw głowicom kumulacyjnym. Płyta górna kadłuba ma grubość dwóch cali (50,8 mm). Burty kadłuba na 2/3 górnej wysokości przedziału załogi mają grubość około 70 mm. Dolne 1/3 wysokości oraz przedział silnika chroni dużo słabszy pancerz – prawdopodobnie o grubości około 20 mm. Rzecz jasna, dodatkową osłoną boków są lekkie i ciężkie fartuchy balistyczne.

Osłona frontu kadłuba czołgu M1. Schematycznie zaznaczono - kolorem zielonym wkład pancerza specjalnego, na żółto kadłubowe zbiorniki paliwa, na czerwono – jedyny fragment osłabiony kadłuba M1 – właz kierowcy. 

  Osłona wieży jest jeszcze silniejsza – pancerz czołowy wieży, od wersji M1A1, ma grubość ponad 960 mm, rejon czopów armaty oraz maskę działa osłania około 480 mm pancerza. Burty niszy wieży chroni pancerz gruby na przeszło 370 mm, co pod kątem 30 stopni od osi podłużnej wieży, zapewnia około 740 mm osłony. Kompozycja pancerza jest niejawna, niemniej znane są generalne zasady działania osłon specjalnych typu Burlington. Zainteresowanych odsyłam do artykułów Pawła Przeździeckiego, a zwłaszcza tekstu „Zarys historii brytyjskich czołgowych pancerzy specjalnych: opracowanie i rozwój „pancerza Chobham” w latach 1964-1967” opublikowanego w Przeglądzie Historyczno-Wojskowym.

  Co ciekawe, znany jest wygląd kompozycji pancerza niszy wieży – jest on nieco inny na wysokości przedziału załogi i odseparowanego magazynu amunicji. Na zdjęciach z Iraku widać odkryte moduły wozów porażonych przez bardzo duże fugasy.

Kompozycja niszy wieży na wysokości magazynu amunicji. Widać skośną „kanapkę” z warstw pancerza NxRA mocowaną do stelaża (zielony), potem pierwszą warstwę pasywną (prawdopodobnie ceramika), potem kolejną warstwę (być może płyta RHA o niewielkiej grubości), a potem znów warstwę ceramiki. Wieża (nisza) jest skonstruowana w ten sposób, aby ulegać dezintegracji powyżej pewnego progu siły eksplozji. Dlatego nie może tam być grubej płyty pancernej kończącej układ - tzw. backplate.

  Jak skuteczny jest pancerz czołgu M1 Abrams? W przypadku zachowania generacyjnej równowagi pancerz-pocisk, od frontu jest praktycznie nie do przebicia dla dedykowanej broni przeciwpancernej. Nie jest znany przykład skutecznej perforacji frontu wieży lub kadłuba w warunkach bojowych. Oczywiście dotyczy to tylko czołgów amerykańskich, wozy irackie, posiadające znacznie słabszy pancerz w wersji „eksportowej”, nie są już tak odporne i znany jest przynajmniej jeden przypadek, kiedy rosyjski przeciwpancerny pocisk kierowany 9M133 Kornet (z prekursorem i głowicą zasadniczą o penetracji 1100 mm RHA) pokonał pancerz frontu wieży. W każdym razie, seryjne Abramsy US Army i USMC są od frontu nieprzebijalne dla ręcznych granatników przeciwpancernych typu RPG-29.

  Oczywiście rzadko się zdarza aby wyszkolony przeciwnik celował taką bronią tam gdzie pancerz pojazdu jest najgrubszy. Asymetryczne warunki walk z lat 2004-2009 powodowały, że czołgi łatwo padały ofiarą flankującego ostrzału ręcznej broni przeciwpancernej. I w tym momencie możemy przejść do dwóch prawd – tej z YouTube i tej płynącej z raportów wojskowych. W przypadku filmików na YT mamy zwykle prosty i jasny przekaz – orientalna muzyka w tle, męski głos śpiewający o świętej wojnie przeciw niewiernym, no i sam filmik pokazujący skradającego się z ogromną „rurą” RPG-29 bojownika oraz jadący lub stojący czołg M1. Po chwili następuje odpalanie granatu, trafienie pojazdu, widać dużo kurzu i latających elementów wyposażenia czołgu. Zwykle w tym momencie następuje koniec filmiku albo kilka powtórek samego momentu trafienia. No i oczywiście tytuł, zawierający słowa w stylu „destoryed”, „burned” etc. Oczywiście filmiki mutują w kompilacje, są przycinane, żongluje się kadrami oraz replikuje je. Na ich podstawie oraz na bazie zdjęć ewakuowanych lub spalonych pojazdów, wysnuwa się nie raz fantastyczne wnioski dotyczące skuteczności środków przeciwpancernych lub też strat Abramsów.

Kompozycja niszy wieży na wysokości burt przedziału załogi. Widać potrójny, amortyzowany moduł NxRA, a następnie „skośną” z góry na dół „kanapkę” kolejnych warstw NxRA. Układ prawdopodobnie kończy gruba płyta wysokiej twardości. Atakujący czynnik rażący zostaje więc poddany oddziaływaniu najpierw trzech zewnętrznych warstw reaktywnych a następnie około pięciu pozostałych tego samego typu warstw i ostatecznie powstrzymany przez gruby pancerz wewnętrznej „cytadeli”.

  Klasycznym przykładem jest filmik z Bagdadu z 2008 roku o tytule „Hitting Abrams tank with RPG-29 in Umm Al-Kebr area in Bagdad” http://www.liveleak.com/view?i=02e_1241784975

  Widać na nim atak za pomocą RPG-29 na frotnalny pancerz Abrsmsa. Oczywiście filmik nie pokazuje co było dalej, i w tym miejscu warto zacytować resume z jednego z raportów WikiLeaks, który wyjaśnia ową kwestię: „The RPG-29 attack from the front where the shooter was standing between two others for concealment, hit the front skirt (in the video and in the AAR); just a ruined skirt. Date 2008/05/13”. Jak widać poza uszkodzonym fartuchem balistycznym nic się nie stało.

  Innym przykładem całkowicie nieskutecznego ataku jest ten z 2008 roku, w którym porażono pancerz frontu wieży M1 – również granatnikiem RPG-29: http://www.liveleak.com/view?i=fcc_1304114951

  Rzecz jasna są też przykłady mniej szczęśliwych dla czołgów porażeń, kiedy celowano z granatników przeciwpancernych prostopadle w burty kadłuba lub niszę wieży. Tego typu ataki były poważnym zagrożeniem aż do momentu wyposażenia czołgów w zestawy dodatkowego pancerza ARAT I i ARAT II – a zatem kaset pancerza ERA montowanych na burtach wieży i kadłuba. Zestaw ARAT I skutecznie eliminował ryzyko porażenia przez  nietandemowe głowice kumulacyjne, zaś nowszy ARAT II zabezpieczał również przez tandemowym RPG-29 oraz ładunkami EFP dużego kalibru.

Sekwencja nieskutecznego ataku z 13 maja 2008 roku. Atak  RPG-29 zerwał fragment fartucha balistycznego oraz uszkodził półkę nad gąsienicą. Fot. YouTube.

  Jak wyglądała skuteczność polowania na Abramsy w Iraku za pomocą różnych rodzajów broni przeciwpancernej? Znów warto tutaj sięgnąć do wykradzionych raportów ujawnionych przez WikiLeaks. Są one wybiórcze, np. nie zawierają danych z użycia fugasów i łącznie podają zaledwie 47 ataków na czołgi M1. Opisane w raportach wzmianki stanowią prawdopodobnie zaledwie 6-7% próbkę z całkowitej liczby przeprowadzonych ataków na operujące w Iraku czołgi M1. Warto zaznaczyć, że w w badaniach próbę tej wielkości uznaje się za reprezentatywną dla populacji generalnej. Jednakże, nawet analiza tak niewielkiego wycinka danych pokazuje pewną tendencje w skuteczności ręcznej broni przeciwpancernej, z wyłączeniem fugasów.

Ataki na czołgi M1 w latach 2004-2008 i ich skutki:

1 M1A1 damaged by 4 RPGs on 2004/03/07 in Ramadi
2 M1A1 attacked with 2 RPGs on 2004/04/08 in Baghdad, resulting in 4 broken hubs and 1 minor WIA*
3 M1 tank hit and disabled by 2 RPG rounds on 2004/04/10; tank burning
4 M1 hit by RPG on 2004/06/13 in Baghdad, damaging the gun tube and causing 3 minor WIA
5 M1A2 tank hit by RPG and damaged on 2004/08/23 in Baghdad, causing 1 KIA* and 2 WIA
6 M1 tank hit by RPG fire on 2004/11/09 in Fallujah, resulting in a damaged turret and main gun
7 M1 tank hit by RPG on 2004/11/30 in Bayji, causing 1 minor WIA (most likely unbuttoned); no tank damage
8 M1 tank hit by 2 RPGs on 2005/02/12 in Mosul, resulting in minor damage to the engine compartment (disabled though)
9 M1 tank hit by RPG in rear on 2005/05/17 in Khalidiyah, resulting in a mobility kill
10 M1A1 hit by RPG on left side road wheels on 2005/08/27 in Khalidyah, damaging the radio, track and a road wheel
11 M1A1 hit by RPG on left side of tank on 2005/10/22 in Khalidyah, damaging two road wheels and a hub
12 1A1 hit by RPG in front right road wheel on 2006/03/17 in Ramadi, resulting in minor damage to the tank and
13 M 1 WIA (possible concussion)
14 M1A1 hit by 2 RPGs striking the TC's hatch on 2006/04/17 in Khalidiyah, resulting in 3 WIA (1 serious and 2 routine) and damage to the loader's hatch (probably got the hatches confused)
15 M1 hit by numerous RPGs on 2006/10/07 in Ad Diwaniyah, resulting in a destroyed tank (fire)
16 M1A2 hit by RPG fire on 2006/10/27 in Sadr City, resulting in damage to #5 and 6 skirts and 3 minor WIA
17 M1A1 hit by RPG on 2007/02/02 in Ramadi, resulting in damage to the left track and immobilizing the tank
18 M1A1 hit by RPG on TC's cupola on 2007/03/09 in Fallujah, causing minor damage to vision blocks
19 M1A1 hit by RPG on 2007/03/09 in Ramadi, damaging the #2 left road wheel and blowing a skirt off
20 M1 hit on hatch (roof) by RPG on 2008/02/20, resulting in 1 KIA and 3 WIA
21 M1A2 hit by RPG on 2007/05/06 in Baghdad, resulting in 1 WIA (shapnel to right shoulder) and the tank losing power
22 M1A2 hit by RPG on left side on 2007/05/03 in Baghdad, resulting in a sponson box fire and loss of turret power; 1-2 inches wide by 8-10 inches deep hole in left side turret
23 M1A1 hit by RPG on 2008/03/29 in Baghdad, causing 2 WIA (1 routine and 1 RTD); the armor wasn't penetrated
24 M1A1 hit by RPG on 2008/04/06, resulting in electrical problems on the tank (loose battery most likely)
25 M1 hit by RPG fire (up to 4) on 2008/04/27, resulting in damage to the left side of the tank
26 M1 hit by RPG in the rear on 2008/04/28, resulting in a punctured fuel cell; mobility kill
27 M1A2 hit by RPG on bustle rack on 2008/05/04 and another M1A2 hit by EFP in the same engagement; 1 WIA (RTD with face lacerations)
28 M1A1 hit by IRL (improvised rocket launcher) on rear of turret on 2007/02/17 in Fallujah, resulting in 4 WIA (3 priority and 1 routine) and a damaged EAPU; no hull penetration
29 M1A1 hit by IRL on 2006/11/30 in Ramadi, resulting in penetration of the #1 left skirt and a 1 inch deep by 2 inches deep hole in the hull (copper residue, so HEAT)
30 M1 hit by rocket on 2004/02/08 in Husaybah, resulting in penetration of the turret ring; components of a 62mm Chinese rocket were found (probably HEAT)
31 M1 hit by RPG on the left side turret on 2005/12/27, resulting in damage to the sponson box, antenna mount and armor; no penetration into the turret
32 M1A1 hit by rocket in the left side turret on 2006/01/05 in Khalidiyah, resulting in the turret losing power (minor damage though); 68mm SPAM-V flechette rocket
33 M1 hit by IRL on 2006/05/18 in Khalidiyah, resulting in rear grill door over the engine damaged and the tank running in emergency engine mode; a 68mm French SPAM-V flechette rocket was stuck in the grill door
34 M1A2 hit by RPG on 2008/04/24, resulting in damage to the turret ring and 2 WIA (shrapnel to bodies). {Appears to have been a lucky hit that made it through the turret ring}
35 M1A1 fired at by several RPGs on 2004/04/07 in Khalidiyah, resulting in #2 skirt penetration
36 M1A2 hit by RPG on #2 skirt on right side on 2006/12/25, resulting in 1 WIA (gunner has shrapnel to the legs); said to have been by spall, though the hull wasn't penetrated (partial penetration?)
37 M1A2 hit by RPG on 2007/06/03 in Balad, resulting in a hull penetration and 1 WIA (shrapnel to lower left leg)
38 M1A2 hit by RPG on 2007/04/20, resulting in minor damage to #3 skirt and hub underneath broken
39 M1A2 hit by RPG on 2007/05/15 in Baghdad, hitting the left side #1 skirt and damaging hubs #6 and 7
40 M1A1 (TUSK) hit by RPG on 2008/05/07, resulting in 4 ERA tiles blown off; RPG hit area of left #1 and #2 skirt
41 M1A2 hit by RPG on 2006/02/13, resulting in a broken hub
42 M1A2 hit by RPG on 2007/07/31, resulting in the tank leaking hydraulic fluid
43 M1A2 hit by RPG on 2007/05/17 in Baghdad, resulting in minor damage to a hub and road wheel
44 M1A1 hit by RPG on 2007/02/14 in Ramadi, resulting in a minor hydraulic leak
45 The RPG-29 attack from the front where the shooter was standing between two others for concealment, hit the front skirt (in the video and in the AAR); just a ruined skirt. Date 2008/05/13
46 The RPG-29 attack from the side where the shooter again was using two others for concealment, where the shot hit the left turret side, caused one US KIA and two WIA going by the AAR. I listed it as one KIA in the past (there was no reports of WIA). Date 2007/09/05
47 The RPG-29 attack where the shooter hits a passing M1## in the rear caused 3 WIA. Date 2007/08/05

*WIA – ranny w akcji, KIA – zabity w akcji.

  Powyższa lista 47 mniej lub bardziej skutecznych ataków pokazuje jak trudno, nawet w optymalnych warunkach, zniszczyć czołg. Mimo używania relatywnie nowej broni przeciwpancernej, a od 2007 roku granatników przeciwpancernych z głowicami tandemowymi (PG-7WR i PG-29W) skutki użycia broni są dalekie od słowa „sukces”. Na 47 odnotowanych ataków w zaledwie  jednym przypadku (2%) czołg został zniszczony całkowicie, w siedmiu przypadkach (~15%) Abrams został unieruchomiony po trafieniu i wymagał ewakuacji. Ranni, wliczając ataki bez penetracji pancerza – np. na członka załogi stojącego w otwartym włazie, byli w siedemnastu przypadkach (36%), choć tylko w siedmiu byli zabici lub ciężko ranni (15%). Powyższa statystyka dotyczy optymalnego środowiska działania broni przeciwpancernej – a zatem zasadzek w terenie zurbanizowanym. Na 47 ataków jeden nieodwracalnie zniszczony czołg i zabici lub ciężko ranni w kolejnych siedmiu pojazdach pokazują jak realnie wyglądała skuteczność polowania na Abramsy. Jeżeli ktoś ma jeszcze wątpliwości, proponuję zestawić powyższe dane ze stratami załóg pojazdów patrolowych lub lekkich kołowych transporterów opancerzonych.

Porażony lekkim ppk lub pociskiem z działa bezodrzutowego SPG-9 iracki M1A1M – pojazd mimo uszkodzeń sprawny. Fot. Summerrising

  Co zastanawiające – mimo nieporównanie gorszego wyszkolenia, wsparcia i morale, walcząca z ISIS armia Iracka notuje niewiele wyższe starty. Wbrew nośnym i zupełnie nieprawdziwym doniesieniom części portali branżowych z przeszło 146 czołgów M1A1M kupionych przez Irak bezpowrotnie stracono zaledwie między 11, a 14 sztuk (7-10%). W materiale fotograficznym znajduje się potwierdzenie utraty tylko 11 pojazdów, z czego jeden Abrams został zniszczony trafieniem ppk Kornet, a pięć kolejnych zdobytych przez islamistów po porzuceniu przez załogi irackie a następnie spalonych. Oprócz tego jeden czołg został skutecznie porażony niezidentyfikowanym pociskiem rakietowym, jeden został stracony na dużym fugasie, zaś dwa porażone i spalone w niewyjaśnionych okolicznościach. Jednym zdaniem, ofiarą dedykowanej broni przeciwpancernej padło zaledwie od czterech (udokumentowane na materiale fotograficznym) do siedmiu (wliczając dodatkowo wszystkie pojazdy nie będące na materiale audiowizualnym - tzn. maksymalna możliwa liczba) czołgów, zatem zaledwie 3-5% dostarczonych maszyn. Jeżeli prawdziwe są doniesienia o używaniu w walkach, z przyczyn eksploatacyjnych, zaledwie 80 czołgów, daje nam to nieco wyższy współczynnik - 5-8%.

  Wiele mówiący o jakości nowej armii irackiej jest stosunek wozów porzuconych w stosunku do czołgów zniszczonych środkami przeciwpancernymi/fugasami - 1 do 1,2. Głównym problemem sił zbrojnych Iraku jest natomiast utrzymanie wozów w sprawności – na skutek braku części, wyszkolonej obsługi oraz uszkodzeń, zaledwie około 40 maszyn było w ostatnich dniach w pełni sprawnych. Nie należy jednak pisać o „90 zniszczonych, uszkodzonych w boju i technicznie niesprawnych pojazdach” ponieważ wrzuca się do jednej kategorii trzy zupełnie różne stany pojazdów. Na dokładkę liczba czołgów zniszczonych jest dość dobrze znana (11-14 sztuk do stycznia 2015 roku), zaś w materiale fotograficznym i video potwierdzona jest bezpowrotna starta zaledwie 11 irackich Abramsów.

Czołgista ze szwadronu kawalerii pancernej pozuje na tle drobnych uszkodzeń frontu kadłuba pojazdu.

 Podsumowując – nawet w optymalnych warunkach działania ręcznej broni przeciwpancernej jej efektywność nie była wysoka. W zasadzie czołgi rodziny Abrams wykazały się bezprecedensową odpornością, nawet w przypadku przebicia pancerza pojazdu. Zniszczenie amerykańskich M1 nastąpiło w epizodycznych przypadkach, których realną wartość pokazuje liczba poniżej 3% z skutecznych, tzn. trafiających wrażliwe elementy pojazdu, ataków. W przypadku maszyn irackich liczba zniszczonych przez dedykowaną broń przeciwpancerną czołgów jest nieco większa i można określić ją na, w najgorszym przypadku, 5-8%. Co jest kolejnym dowodem na  tezę, że od samego pojazdu ważniejsza jest jego „otoczka” - wyszkolenie i morale załóg, taktyka użycia oraz wsparcie rodzajów broni.

Jarosław Wolski




Rejestracja

Funkcja chwilowo niedostępna

×

Logowanie

×

Kontakt

×
Stan realizacji Planu Modernizacji Technicznej (systematyczna aktualizacja)

Stan realizacji Planu Modernizacji Technicznej (systematyczna aktualizacja)

W grudniu 2012 roku opinii publicznej zaprezentowano założenia Planu Modernizacji Technicznej Sił Zbrojnych RP na lata 2013-2022 (PMT), zgodnie z k...

więcej polecanych artykułów