Serwis używa cookies. Korzystając z serwisu wyrażasz zgodę na używanie cookies, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. Zapoznaj się z polityką prywatności.
zamknij   

szukaj

2018-10-27 21:42:08

Bezzałogowy cień - RQ-7 Shadow

     Spośród systemów bezzałogowych eksploatowanych przez Siły Zbrojne USA zdecydowanie najbardziej medialne pozostają maszyny użytkowane przez Siły Powietrzne (USAF), takie jak MQ-9, czy RQ-4B. Użytkowane przez US Army MQ-1C, czy RQ-7 pozostają w tym przypadku nieco w cieniu. Jest to szczególnie wyraźne dla tej drugiej konstrukcji, choć jej znaczenie dla skutecznego funkcjonowania sił lądowych jest niezwykle istotne. Poniższy artykuł ma na celu przybliżenie historii BSP, które rozpoczęły swą liniową służbę w US Army w 2006 roku. Od tego czasu taktyczne systemy bezzałogowe RQ-7 Shadow były zarówno intensywnie eksploatowane, jak i poddawane kolejnym modernizacjom. Sprawiły one, że najnowsze warianty RQ-7 odbiegają pod wieloma względami już dość poważnie od pierwotnej konstrukcji.

Założenia i rozwój

   Prace nad RQ-7 zostały rozpoczęte po anulowaniu przez US Army programu taktycznego BSP Alliant Techsystems RQ-6 Outrider (nie należy mylić wspomnianej konstrukcji z zaprezentowanym w 2017 roku mini-BSP o tej samej nazwie, opracowanym przez Lockheed Martin). Shadow został wskazany jako przyszły system bezzałogowy mający zapewnić zdolności rozpoznawczo  - wywiadowcze na szczeblu brygadowych zespołów bojowych (Brigade Combat Team, BCT) jeszcze w grudniu 1999 roku. Również w tym samym roku doszło do przyznania kontraktu na małoseryjną produkcję BSP (bezzałogowy statek powietrzny), pierwsze 4 RQ-7A zostały natomiast przekazane odbiorcy na początku 2001 roku.  

   BSP opracowany przez AAI Corporation powielał ogólny układ konstrukcyjny wcześniejszego bezzałogowca RQ-2. RQ-7 zaprojektowano jako górnopłat z prostymi skrzydłami o dużym wydłużeniu. Do jego napędu posłużył tłokowy silnik współpracujący ze śmigłem w układzie pchającym. Usterzenie zamontowane zostało na dwóch belkach ogonowych, przy czym w przeciwieństwie do rozwiązania znanego z RQ-2, ma ono układ odwróconego V. Podobnie jak RQ-2, RQ-7 został wyposażony w stałe podwozie trzypunktowe z kółkiem przednim, a głównym systemem rozpoznawczym stała się głowica elektrooptyczna. Większość elementów konstrukcji BSP wykonano z kompozytów. Dla przesyłu obrazu video z głowicy elektrooptycznej zastosowano łącze wymiany danych pracujące w paśmie C. Lądowanie statku wspomagane jest przez system lin hamujących, podobny do stosowanego na lotniskowcach. 

RQ-7B w czasie przygotowywania do startu z katapulty pneumatycznej. Fot. US Army

   Do startu BSP wykorzystuje hydrauliczno – pneumatyczne katapulty, natomiast powrót na ziemię realizowany jest w sposób klasyczny, poprzez lądowanie na pasie startowym (minimalna długość pasa 95 m) z wykorzystaniem automatycznego systemu lądowania Tactical Automatic Landing System. Ten ostatni został opracowany przez Sierra Nevada Corporation i wykorzystuje radar milimetrowy oraz transponder zamontowany na bezzałogowcu. 

   W pracach nad samym BSP, oprócz AAI Corporation, uczestniczyły także firmy DL Systems Ltd., Chandler May Inc, Sierra Nevada Corporation (system automatycznego startu i lądowania), IAI-TAMAM (głowice elektrooptyczne) oraz UAV Engines Ltd (jednostki napędowe). Już w czasie realizacji programu RQ-7 AAI Corporation została w 2007 roku przejęta przez amerykański konglomerat Textron. Firma podporządkowana jest obecnie Textron Systems Corporation, tworząc jego dział Support Solutions, Electronic Solutions, Unmanned Systems. 

   RQ-7 został zaprojektowany z myślą o zapewnieniu środka zdolnego do lokalizacji i identyfikacji celów na szczeblu brygady, w odległości do 125 km od jej centrum operacyjnego. Przy czym promień działania BSP jest w tym przypadku limitowany przez zasięg radiowego łącza wymiany danych. Dane pozyskane z wykorzystaniem systemu mogą być wykorzystywane m.in. do wskazywania celów artylerii. Mogą również zasilać inne systemy dowodzenia.

   Po pierwszych próbach przeprowadzonych w ramach programu Operational Tempo (OPTEMPO) w Fort Huachuca,  BSP przekazano do Fort Hood. Tam kontynuowano testy, już w ramach programu mającego potwierdzić osiągnięcie wstępnej gotowości operacyjnej. 

   Kontrakt, na mocy którego rozpoczęto pełnoskalową produkcję RQ-7, podpisano 27 grudnia 2002 roku. Pierwsze pochodzące z niego RQ-7A zostały wdrożone do służby dziewięć miesięcy później. Próby operacyjne nowszego RQ-7B uległy opóźnieniu w związku z wypadkami dwóch egzemplarzy BSP tego typu, co wiązało się z koniecznością przeprowadzenia stosowanych dochodzeń. Pierwsze egzemplarze RQ-7B weszły z kolei do służby we wrześniu 2004 roku. 

   Kolejnym istotnym momentem w historii programu stał się pierwszy lot RQ-7 wyposażonego w nowe skrzydła o większej rozpiętości. Wydarzenie to miało miejsce w kwietniu 2010 roku. Dostawy zmodernizowanych RQ-7Bv2 rozpoczęły się natomiast pod koniec 2014 roku. Modernizacja wcześniej dostarczonych BSP do tego ostatniego wariantu przebiega w tempie 20-25 systemów rocznie, a zakończenie tegoż procesu planowane jest na 2019 rok. 

   Poważnym sprawdzianem dla RQ-7 stały się działania w ramach operacji Iraqi Freedom i późniejsze. Problemy techniczne odnotowane w czasie eksploatacji w Iraku wiązały się przede wszystkim z   przegrzewaniem się silników w związku z podwyższoną temperaturą lub też z uszkodzeniami samego silnika w wyniku zapiaszczenia. Obserwacje dotyczące niezawodności nie były jednak jedynymi jakie w tym czasie poczyniono. 

 USMC ostatecznie zdecydowały się wycofać RQ-7B na rzecz BSP RQ-21. Przed BSP tego typu należącymi do US Army pozostaje jednak jeszcze wiele lat eksploatacji. Fot. US Navy.

   Już w toku służby pojawiły się propozycje dostosowania RQ-7 do przenoszenia innych systemów rozpoznawczych, takich jak radar SAR (z trybem GMTI), czy też systemy rozpoznania elektronicznego (SIGINT). Postulowano także integrację systemów elektrooptycznych z kamerami wyższej rozdzielczości (HD). W pierwszej kolejności prace rozwojowe miały skupić się jednak na nieco innych obszarach. Obejmowały one zwiększenie długotrwałości lotu, wprowadzenie nowych systemów transmisji danych, a także umożliwienie współpracy BSP z maszynami załogowymi. Przy czym jednak już w 2008 roku US Army podjęła, również z myślą o RQ-7, decyzję o zakupie 5 elektrooptycznych dziennych hiperspektralnych systemów obserwacyjnych Aurora Generation IV produkowanych przez BAE Systems. Wspomniane systemy są dedykowane do prowadzenia rozpoznania obszarowego.

Od RQ-7A do RQ-7Bv2

   Rozwój RQ-7 w dużej mierze podporządkowany był potrzebie zwiększenia długotrwałości lotu, w praktyce przedłużenia czasu, który BSP może spędzić w rejonie patrolowania. Innym ważnym kierunkiem było zwiększeniu zdolności rozpoznawczych. Stąd też nie powinno dziwić, że przejście od wersji RQ-7A do RQ-7B wiązało się ze zwiększeniem rozpiętości skrzydeł. O ile w przypadku RQ-7A wynosiła on 3,89 m, to już w przypadku RQ-7Bv1 została zwiększona. Również modernizacja do standardu RQ-7Bv2 wiązała się z ponownym zwiększeniem rozpiętości skrzydeł BSP, tym razem do 6,22 m. 

   Bazowy wariant BSP dysponował również mniejszym udźwigiem. O ile RQ-7A był zdolny do przenoszenia głowicy obserwacyjnej o masie 25,3 kg, to w przypadku w RQ-7B wielkość ta została zwiększona do 27,2 kg. W najnowszych materiałach producenta udźwig określany jest już na 43 kg. W porównaniu do RQ-7A, w RQ-7B zwiększony został również zapas przenoszonego paliwa z 40 do 57 dm (zbiorniki w „mokrych skrzydłach”). RQ-7A od późniejszych wariantów odróżniał się dodatkowo usterzeniem ogonowym o mniejszej powierzchni.

   Zastosowanie wydłużonych skrzydeł oraz jednoczesne zwiększenie zapasu paliwa, pozwoliły na wyraźne zwiększenie długotrwałości lotu BSP. W czasie prób przeprowadzonych w 2014 roku pod nadzorem DOT&E, potwierdzono, że długotrwałość lotu RQ-7Bv2 wynosi ok. 8 godzin, przy czym w praktyce jeden z lotów miał trwać dłużej i zakończył się po 9,2 godziny.  Wartość na poziomie 9 godzin jest również podawana obecnie przez producenta. 

   W przypadku RQ-7A długotrwałość lotu BSP była ograniczona do 5 godzin 30 minut. Natomiast RQ-7Bv1 był w stanie osiągnąć długotrwałość lotu na poziomie 6-7 godzin, w zależności od warunków atmosferycznych i profilu misji. W przypadku RQ-7Bv2 zwiększono również moc pokładowych źródeł energii. 

   Do napędu zarówno RQ-7A jak i RQ-7B wykorzystano warianty silnika UEL AR 741. Jednostka napędowa charakteryzuje się mocą 28,3 kW (38 KM). Silnik napędza dwułopatowe śmigło w układzie pchającym. Przy czym, o ile początkowo na RQ-7A wykorzystywano silnik w wariancie AR741-1100, z czasem, na RQ-7B, został on zastąpiony przez jednostkę napędową AR741-1101 charakteryzującą się zmodyfikowaną konstrukcją i poprawioną niezawodnością. Następnie na BSP wdrożono silnik AR741-1102 z elektronicznie sterowanym systemem wtrysku paliwa. Początkowo do zasilania silnika UEL AR741 wykorzystywano paliwo 87 oktanów, jednak po przypadkach awarii silników do których doszło w czasie operacji w Iraku, zalecono stosowanie benzyny lotniczej 100 LL. Zmiany dotyczące silników wiązały się również z modyfikacją ich oprogramowania oraz redukcją sygnatury akustycznej. 

   Początkowo na BSP RQ-7A stosowano głowice elektrooptyczne POP200 z kamerami IR o rozdzielczości 320x240 (oraz kolorową kamerą telewizyjną i opcjonalnym wskaźnikiem laserowym). Decyzję o wdrożeniu głowic optoelektronicznych POP300 z kamerą IR o rozdzielczości 640x480 (oraz kolorową kamerą TV, wskaźnikiem laserowym i dalmierzem laserowym) podjęto w wyniku doświadczeń wyniesionych z operacji na teatrze afgańskim i irackim oraz powstałych na ich bazie nowych wymagań operacyjnych. Od 2016 roku na RQ-7Bv2 rozpoczęto montaż głowic Wescam MX-10D dysponujących nie tylko podświetlaczem laserowym, ale i kamerą IR HD. 

   W skład pojedynczego systemu RQ-7Bv2, obok czterech BSP, wchodzą również dwie stacjekontroli naziemnej (Universal Ground Control Station, UGCS) zabudowane na podwoziach HMMWV (dwie na    pluton), naziemne systemy wymiany danych Universal Ground Data Terminal (UGDT), przenośny terminal kontroli naziemnej Portable Ground Control Station (PGCS) z przenośnym terminalem systemu wymiany danych Portable Ground Data Terminal, a także dwa terminale wideo One-System Remote Video Terminals, jedna lub dwie katapulty startowe generatory elektryczne, systemy odzyskiwania BSP, oraz samochód przewożący personel naziemny.Kompletny system może być transportowany na większe odległości dwoma samolotami C-130 Hercules. 


Konsole operatorów stacji kontroli naziemnej wykorzystywanych do kontroli BSP RQ-7B. Fot. US Army. 


   Zgodnie z praktyką US Army, choć RQ-7Bv2 choć dysponuje promieniem działania limitowanym zasięgiem łącza wymiany danych wynoszącym 125 km, standardowo ma operować w promieniu 50 km od stacji kontroli naziemnej, przez ok. 7 godzin. BSP w obecnej konfiguracji RQ-7Bv2 mogą prowadzić operacje z wysokości maks. 3048 m n.p.m., przy czym pułap określono na 5486 m. 

   Obsługę pojedynczego systemu/plutonu RQ-7Bv2 stanowi 27 żołnierzy. W skład każdego systemu wchodzi sekcja serwisowa, przy czym na szczeblu dywizji ulokowano mobilne centrum serwisowe obsługujące poważniejsze prace na BSP wchodzących w skład jednostek danej dywizji. Pierwotna struktura plutonu RQ-7B była mniej rozbudowana i jej stan osobowy ograniczał się do 15 osób, przy czym było to m.in. spowodowane mniejszą liczbą stacji kontroli naziemnej. 

   Jedną ze zmian wprowadzonych w RQ-7Bv2 było zastosowanie szyfrowanego łącza wymiany danych Tactical Common Data Link z szyfrowaniem typu 1 (radiowe łącze wymiany danych pracujące w paśmie Ku), co pozwala na współpracę BSP m.in. ze śmigłowcami bojowymi AH-64E. Samo wprowadzenie systemu pozwoliło na szyfrowanie zarówno przesyłanych obrazów video jak i danych z systemu kierowania BSP. Równocześnie wprowadzenie łącza wymiany danych o większej przepustowości umożliwiło zastosowanie systemów obserwacyjnych o podwyższonej rozdzielczości. Modyfikacje dotyczyły również oprogramowania, co pozwoliło na zwiększenie interoperacyjności BSP Shadow oraz Gray Eagle i sprawowanie kontroli przez operatorów RQ-7 nad MQ-1C. Modernizacja objęła również ustandaryzowanie stacji kontroli naziemnych w obrębie różnych wariantów RQ-7, a także standaryzację samych BSP do jednej konfiguracji.

   Ciągłe wprowadzanie modyfikacji i doskonalenie konstrukcji systemu bezzałogowego wiązało się z trwającym równolegle procesem testów nadzorowanych przez DOT&E (Director, Operational Test and Evaluation), a prowadzonych przez T&E Working Integrated Product Team. Próby RQ-7Bv2 zrealizowano w maju 2014 roku na terenie Fort Bliss w Teksasie oraz na poligonie White Sands w Nowym Meksyku w ramach Network Integration Evaluation (NIE) 14.2 oraz ćwiczeń Joint Tactical Exercise Bold Quest. 

   Testowane BSP współpracowały ze stacjami naziemnymi UGCS (Universal Ground Controll Station), wyposażone były również w Tactical Common Data Link. W trakcie wspomnianych prób RQ-7Bv2 miał udowodnić swoją przydatność w zakresie efektywnego wspierania jednostek US Army i zapewniania im niezbędnych danych rozpoznawczych. Pozytywne zakończenie testów umożliwiło m.in. wprowadzenie, począwszy od 2015 roku BSP we wspomnianym wariancie do jednostek rozpoznawczych AH-64E.

  Stacje kontroli naziemnej oraz systemy łączności współpracujące z BSP RQ-7B. Naziemny konponent jest nieodłączną częścią systemów BSP, o czym wielu wydaje się zapominać. Fot. US Army.

   BSP RQ-7Bv2 stały się pierwszymi maszynami bezzałogowymi zintegrowanymi ze śmigłowcami AH-64E. Załogi tych ostatnich mogą przejmować kontrolę nad BSP bądź ich systemami rozpoznania. Wyposażenie RQ-7Bv2 w laserowy dalmierz/podświetlacz pozwala na wskazywanie celów pociskom AGM-114 przenoszonym np. przez śmigłowce AH-64E. 

   W ramach programu Aviation Restructure Initiative (ARI), prowadzonego przez US Army, trzy plutony (3x4 BSP) RQ-7Bv2 są integrowane ze znajdującymi się w składzie każdego z rozpoznawczych batalionów AH-64 w strukturze brygady lotnictwa bojowego (Combat Aviation Brigade). Pierwszą jednostką, która rozpoczęła operacje w tandemie AH-64E – RQ-7v2, stał się na początku 2015 roku 1/501st Aviation Battalion, 1st Armored Division Combat Aviation Brigade (przemianowany następnie na 6th Cavalry Regiment, Combat Aviation Brigade, 1st Armored Division). Do końca 2019 roku założono ukompletowanie w podobny sposób 10 innych jednostek lotnictwa US Army. Możliwość sprawowania kontroli zarówno nad samymi RQ-7v2 jak i stanowiącymi ich wyposażenie głowicami elektrooptycznymi uzyskały śmigłowce w wariancie AH-64E Version 1 (i wyższych). 

   Ewolucja systemu objęła również stacje kontroli naziemnej. Zastąpienie stacji OSGCS, nowymi UGCS pozwoliło m.in. na zmniejszenie obciążenia operatorów, upraszczając przy tym procedury startowe BSP. Przejawem tego było m.in. skrócenie checklisty startowej z 514 do 456 punktów. Sama procedura startowa pozostaje jednak jedną z najbardziej wymagających i pracochłonnych operacji, jeśli chodzi o nakład pracy oraz ryzyko uszkodzenia lub utraty samego BSP. Stąd też pojawiły się zalecenia dotyczące potrzeby uproszczenia i maksymalnej automatyzacji procedury startowej. Co ciekawe, próby systemu miały również udowodnić istnienie luk w systemie bezpieczeństwa cybernetycznego, które mogą wpłynąć na operacje BSP. Szczegółowe informacje na ten temat, ze zrozumiałych względów, zostały jednak utajnione. Kwestia uzyskania przez BSP odpowiedniej niezawodności oraz zapewnienia właściwiej odporności na środki przeciwdziałania elektronicznego potencjalnych przeciwników pozostaje jednak jednym z najważniejszych problemów eksploatacji praktycznie wszystkich BSP. W przypadku RQ-7 miały to potwierdzić próby systemu realizowane pod nadzorem DOT&E. 

   RQ-7Bv2 wyposażone zostały również w istotnie usprawnione, systemy OSRTV-40. Ich modyfikacje polegały na umożliwieniu im m.in. funkcjonowania jako urządzenia plug and play. Ponadto zwiększono ich zasięg, co było z kolei możliwe dzięki nowej antenie kierunkowej (Mobile Directional Antenna System). 

   W maju 2016 roku US Army zawarła z Textron Systems kontrakt, na mocy którego zobowiązała się zmodernizować do standardu RQ-7Bv2 partię 115 ze 117 systemów RQ-7Bv1 eksploatowanych przez US Army, Army National Guard i USMC. Modernizacja pozostałych dwóch systemów RQ-7Bv1 eksploatowanych przez Gwardię Narodową została przewidziana w późniejszym terminie. Umowa, w ramach której prowadzona jest konwersja została oszacowana na 116 mln USD.

RQ-7 w służbie

   Od chwili rozpoczęcia produkcji seryjnej amerykańskim wojskom lądowym dostarczono 104 systemy Shadow, co dało łącznie 416 BSP wyprodukowanych na rzecz US Army. Kolejne 13 systemów    zostało pozyskanych przez USMC. Przy czym decyzję o zastąpieniu BSP RQ-2 Pioneer nowymi BSP piechota morska podjęła w czerwcu 2007 roku. Pierwsze dwa systemy BSP tego typu dostarczono USMC jeszcze w tym samym roku. BSP RQ-7 trafiły również do kilku użytkowników zagranicznych, w tym do Australii. Na potrzeby Australian Defence Force, a konkretnie wojsk lądowych, dostarczono dwa systemy BSP tego typu (łącznie było to jednak aż 18 BSP RQ-7B, nie zaś jak ma to miejsce w standardowej konfiguracji 8 BSP). Całkowita wartość tego kontraktu sięgnęła 175 mln USD, przy czym pierwszy z systemów dostarczono użytkownikowi w sierpniu 2011 roku, zaś drugi w pierwszej połowie 2012 roku. Odbiorcami RQ-7B, zakupionych w ramach Foreign Military Sales, stały się także Szwecja (dwa systemy tego typu zakontraktowane w 2010 roku za 31,4 mln USD) i Włochy (cztery systemy zamówione w również w 2010 roku za równowartość 64 mln USD). 

Należącyc do USMC w trakcie podejścia do lądowania. Na pierwszym planie widoczne elementy systemu automatycznego podejścia do lądowania. Fot. US Navy.   

   Duża liczba dostarczonych BSP oraz intensywna eksploatacja spowodowały, że już w 2016 roku flota BSP Shadow mogła się legitymować przekroczeniem granicy 1 mln godzin nalotu, z czego większość została zanotowane w warunkach bojowych. Należy przy tym zauważyć, że BSP tego typu rozpoczęły w praktyce swoją służbę jeszcze w czerwcu 2001 roku. 

   Ostatnie BSP RQ-7B wykorzystywane przez USMC zostały wycofane z linii w sierpniu 2018 roku, kiedy to eksploatujący je VMU-3 zastąpił BSP Shadow nowymi RQ-21 Blackjack. Początkowo proces przezbrojenia na RQ-21 miał trwać nieco dłużej i zakończyć się w FY2020, jednak ostatecznie został przyspieszony. Zmiana RQ-7 na RQ-21 podyktowana była lepszym dostosowaniem tego ostatniego do ekspedycyjnego charakteru Korpusu Piechoty Morskiej. RQ-21 posiada bowiem możliwość operowania z pokładu okrętu, obsługa kompletnego systemu jest mniej liczna, a sam system wymaga mniejszej ilości miejsca podczas przerzutu.

Próby, testy i wnioski z eksploatacji

   Przeprowadzone w 2014 roku testy udowodniły, że niezawodność BSP utrzymywała się na stosunkowo wysokim poziomie, tj. 88, 6%, w stosunku do wymaganej minimalnej gotowości na poziomie 85%. Potwierdzono również zdolność BSP do wykonywania zadań przez 16 godzin w ciągu dnia. Przy czym należy wyraźnie zaznaczyć, że mowa w tym przypadku nie o długotrwałości lotu, a swego rodzaju współczynniku sprawności, potwierdzającym gotowość BSP do wykonywania operacji przez ten czas. Pluton BSP (czyli kompletny system składający się z 4 aparatów latających, przy czym w standardowych przypadkach jeden z czterech BSP traktowany jest jako zapasowy), ma być natomiast zdolny do zapewnienia ciągłej obecności BSP w powietrzu przez 72 godziny. W przypadku prób realizowanych w 2014 roku takiej wartości nie udało się jednak osiągnąć ze względu na niesprzyjające warunki atmosferyczne (silny wiatr). Pozytywnie oceniona została dokładność koordynat uzyskanych za pomocą stabilizowanej głowicy elektrooptycznej POP 300D. Potwierdzona została również zdolność do współpracy ze śmigłowcami AH-64D w zakresie wskazywania celów. Obserwacje poczynione w czasie prób wykazały również pewne niedomagania, także w przypadku kompozycji samego systemu. Za pożądane uznano bowiem możliwość ciągłego posiadania w powietrzu BSP wyposażonego w dalmierz/podświetlacz laserowy, podczas gdy standardowo ukompletowany pluton dysponował jedynie dwoma głowicami elektrooptycznymi wyposażonymi w tego rodzaju system. Powodowało to jednak konieczność przenoszenia głowic między BSP, dodatkowo tego rodzaju zabiegi zwiększały ryzyko wystąpienia awarii,  powodowało również zwiększenie obciążenia personelu obsługowego. Zalecenia DOT&E podsumowujące ćwiczenia wprost mówiły o konieczności zwiększenia liczby przypadających na system głowic POP-300D wyposażonych w laserowy dalmierz/podświetlacz celu z 2 do 4. Jak pokazała nieodległa przyszłość, ostatecznie podjęto jednak decyzję o wymianie głowicy na inny typ. 

   Potwierdzona została również zdolność do korygowania ognia artylerii przy wykorzystaniu systemu przekazywania wiadomości tekstowych Advanced Field Artillery Tactical Data System (AFATDS stosowany choćby w rakietowych HIMARS/MLRS).

   W czasie testów prowadzonych w maju 2014 roku przetestowano system w konfiguracji OSRTV Block 40, a całość prób realizowano przy wsparciu pary AH-64D. W trakcie tych prób weryfikowano również poprawność funkcjonowania systemu łączności pozwalającego na wykorzystanie BSP w roli retranslatora (radiostacje SINCGARS, czyli Single Channel Ground and Airborne Radio System, rozmieszczone zostały w końcówkach każdego ze skrzydeł, na każdym BSP wchodzącym w skład systemu.) Personel US Army w toku prób opracowywał procedury redukujące, w miarę możliwości, ryzyko niesprawności systemu w czasie lotu. Było to związane z testowaniem systemu jeszcze na ziemi, co jest o tyle istotne, że w czasie wspomnianych już kilkukrotnie prób weryfikowano także sprawność systemu retranslacji. Rezultaty nie były w tym przypadku jednoznacznie pozytywne, albowiem jeden z czterech przypadków użycia systemu zakończył się niepowodzeniem.

   Swoje uwagi na temat BSP Shadow i ich możliwości mogli z czasem przekazywać również zagraniczni odbiorcy systemów RQ-7, jak choćby Szwecja. O ile ich uwagi nie mogły w praktyce mieć ważniejszego wpływu na decyzje co do dalszego rozwoju dla głównego użytkownika systemów Shadow, to jednak dość wyraźnie prezentują obecne oczekiwania odbiorców poszukujących systemów tej klasy. Co ciekawe, szwedzkie wnioski z eksploatacji RQ-7B w Mali (australijskie RQ-7B operowały natomiast w Afganistanie) miały wiązać się przede wszystkim ze sformułowaniem potrzeby pozyskania w przyszłości BSP dysponujących większą długotrwałością lotu, większym zasięgiem oraz udźwigiem pozwalającym na jednoczesne przenoszenie zarówno systemów elektrooptycznych, jak i innego rodzaju środków rozpoznania, w szczególności SIGINT. 

   

Tandem AH-64E - RQ-7B, czyli tymczasowy następca rozpoznawczych OH-58D. Fot. US Army. 

   Kilkanaście lat służby BSP połączone z gigantycznym wręcz nalotem, głównie w warunkach bojowych, dało pokaźny bagaż doświadczeń. Pozwoliło to na poczynienie obserwacji, które wraz z nowymi wymaganiami i możliwościami pojawiającymi się w tym czasie, dały impuls do stworzenia nowych wariantów rozwojowych BSP. Ostatnim, jak na razie, ogniwem owej ewolucji jest zaprezentowany 2017 roku, w czasie trwania międzynarodowego salonu lotniczego w Le Bourget, BSP Nightwarden. Wspomniany system jest produkcyjnym wariantem rozwijanego od 2011 roku BSP Shadow M2, będącego również rozwojowym wariantem RQ-7. 

RQ-7 Block III

   Wraz z kolejnymi modyfikacjami konstrukcji oraz przenoszonego pakietu wyposażenia, masa RQ-7 wzrosła ze 148 do 170 kg, a w końcu do ponad 204 kg. Stworzyło to ostatecznie potrzebę wymiany jednostki napędowej RQ-7B w celu skompensowania zwiększonej masy BSP. 

   Problem ten przynajmniej teoretycznie powinien zostać rozwiązany w ramach kolejnego etapu modernizacji systemów pozostających w służbie US Army, określanego mianem Block III. Jeszcze we wrześniu 2017 roku doszło do zakontraktowania pierwszych 36 zestawów modernizacyjnych za równowartość 41 mln USD. Umowa obejmuje również integrację modernizowanych systemów oraz testy zmodyfikowanych BSP. Jednym z najważniejszych elementów pakietu modernizacyjnego ma być wymiana dotychczasowej jednostki napędowej na silnik o mocy 49 KM.

  Co ciekawe, kwestia wymiany jednostek napędowych UEL AR741 na nowe ma stosunkowo długą historię. Zapytanie o informacje dotyczące nowego silnika, które opublikowano w 2016 roku, zawierało również wymóg osiągnięcia przez nową jednostkę napędową niezawodności na poziomie powyżej 1000 h. Tym samym nowy silnik miałby charakteryzować się blisko czterokrotnie większą niezawodnością od dotychczasowej jednostki napędowej oraz dwukrotnego wydłużenia okresów międzyprzeglądowych. 

   Jeszcze w maju 2017 roku przedstawiciele US Army mieli przyznać, że poszukiwania jednostki napędowej o pożądanych osiągach, będącej jednocześnie konstrukcją dojrzałą, są zadaniem stosunkowo trudnym, ze względu na niezbyt entuzjastyczne podejście producentów silników tej klasy.  

   W budżecie amerykańskiego Departamentu Obrony na 2017 rok przyznano również środki na prace nad dostosowaniem RQ-7 do prowadzenia operacji w warunkach zagłuszania sygnału GPS. Wśród pozostałych modernizacji uwzględniono m.in. zabudowę nowych radiostacji Joint Tactical Radio System, czy też nowych komputerów misji dysponujących większą mocą obliczeniową. Zmodyfikowane BSP mają być również zdolne do prowadzenia operacji przy gorszej pogodzie, ich silniki mają natomiast zostać wyposażone w tłumiki redukujące hałas. 

   Jedną ze zmian jaka zostanie wprowadzona w ramach modernizacji RQ-7Bv2 jest również wymiana głowic elektrooptycznych na nowe. W tym przypadku, w październiku 2018 roku, zdecydowano się na zakup od 300 do 400 egzemplarzy głowic elektrooptycznych L3 Technologies Wescam MX-10D. Umowa ma być realizowana w ciągu 5 lat z możliwością przedłużenia. Głowice wyposażone są w laserowy dalmierz – podświetlacz celu, co pozwoli na rozwiązanie jednego z problemów związanych z eksploatacją RQ-7B. MX-10D odznacza się również niską masą, bo wynoszącą 19,5 kg. 

   Co warte zaznaczenia, modernizacja RQ-7B prowadzona jest pomimo rozpoczęcia prób dostępnych BSP różnych typów, w celu określenia wymagań dla następcy systemu powstającego w ramach Future Tactical Unmanned Aerial System (FTUAS).

Shadow M2 i Nightwarden

   Ograniczenia powodowane przez jednostkę napędową zostały stosunkowo wcześnie dostrzeżone przez samego producenta RQ-7. Już pod koniec 2012 roku rozpoczęto bowiem próby rozwojowego wariantu BSP noszącego nazwę Shadow M2. Jedną z podstawowych zmian wprowadzonych na tym zmodyfikowanym statku powietrznym było wyposażenie go w nową, trzycylindrową jednostkę napędową firmy Lycoming o mocy 60 KM. Kolejną cechą odróżniającą silnik od poprzednika było paliwo. W tym przypadku zdecydowano się na zastosowanie silnika pracującego na paliwie ciężkim, a więc w praktyce oleju napędowym lub paliwie lotniczym Jet-A/JP-8. 

   W przypadku BSP Shadow M2 modyfikacje objęły również kadłub i skrzydło. BSP charakteryzował się zdecydowanie większym udźwigiem (o 45 kg) oraz większą długotrwałością lotu (o 6 godzin). Rozpiętość skrzydeł Shadow M2 wynosiła 7,6 m, a sam BSB miał większą masę o 54,4 kg od RQ-7B. Samo skrzydło wyposażono w winglety. Przeprojektowaniu uległ również kadłub, który w tym wariancie generował część siły nośnej. Wszystkie te modyfikacje pozwoliły na zwiększenie długotrwałości lotu do 15 godzin.  

Prace nad rozwojowym wariantem RQ-7B doprowadziły do powstania BSP Shadow M2. Grafika: Textron.

   Nowy wariant BSP został opracowany z inicjatywy własnej producenta, który do maja 2016 roku zbudował 6 egzemplarzy prototypowych. Do tego czasu spędziły one w powietrzu 300 godzin podczas różnego rodzaju testów. W przypadku BSP Shadow M2 zaproponowano również integrację satelitarnego łącza wymiany danych (w tym standardzie przygotowano jeden z prototypów). Zwiększenie udźwigu BSP pozwoliło na przenoszenie przez niego równocześnie dwóch różnych systemów obserwacyjnych. 

   Prace prowadzone nad Shadow M2 zaowocowały ostatecznie prezentacją w 2017 roku produkcyjnej konfiguracji BSP. Otrzymała ona nową nazwę Nightwarden. BSP tego typu odznacza się m.in. prócz opcjonalnego zastosowania satelitarnego łącza wymiany danych pozwalającego na kontrolę BSP na większych dystansach, także implementacją nowego wieloplatformowego systemu kontroli Synturian opracowanego również przez Textrona. W wyniku wprowadzonych zmian znacząco zmieniły się osiągi BSP. Dysponuje on zasięgiem 1100 km, prędkością 166,6 km/h, pułapem 4877 m i maksymalną masą startową wynoszącą 330 kg przy możliwości przenoszenia wyposażenia rozpoznawczego o łącznej masie 59 kg (w przypadku wariantu wyposażonego w satelitarne łącze wymiany danych udźwig systemów rozpoznawczych spada do 27 kg). Na węzłach podskrzydłowych istnieje możliwość przenoszenia uzbrojenia o łącznej masie 31,8 kg. Nowy BSP charakteryzuje się otwartą architekturą, a producent promuje go jako system podatny na implementację dodatkowych możliwości. Wśród opcji wymienia się m.in. umożliwienie nowemu BSP operowania w kontrolowanej przestrzeni powietrznej. BSP wyposażono również w generatory elektryczne o większej mocy niż w przypadku zastosowanych na RQ-7Bv2. Zmiana ta była niezbędna ze względu na chęć integracji dodatkowego wyposażenia rozpoznawczego oraz systemów łączności satelitarnej. BSP został wyposażony w system automatycznego startu i lądowania. Dla zabezpieczenia przed przypadkową utratą BSP zdecydowano się również na wyposażenie bezzałogowca w awaryjny spadochron. Nowy BSP ma posiadać możliwość prowadzenia operacji z nieprzygotowanych lądowisk. 

   Nightwarden napędzany jest nowym chłodzonym wodą silnikiem UAV Engines Ltd AR801 N2 o mocy 52 KM i napędzającym czterołopatowe śmigło. Nowa jednostka napędowa charakteryzuje się zredukowaną sygnaturą akustyczną. Modyfikacje objęły również podwozie BSP. 

 Nightwarden, czyli ostatnie, jak narazie ogniwo linii rozwojowej BSP Shadow. Grafika: Textron.

   Według zapewnień producenta Nightwarden dysponuje długotrwałością lotu na poziomie 12-16 godzin, przy czym ta ostatnia wartość ma być uzyskiwana w przypadku wykorzystania dodatkowego zbiornika paliwa. Ze względu na większą masę startową BSP w stosunku do RQ-7B, konieczne było również zmodyfikowanie katapulty startowej. Pomimo dość szerokiego zakresu wprowadzonych zmian, Nightwarden ma zachowywać ok. 70% części wspólnych z RQ-7Bv2. 

   Nightwarden może zostać wyposażony w systemy pozwalające na prowadzenie rozpoznania elektronicznego oraz systemy zagłuszające. Został również przystosowany do przenoszenia uzbrojenia, pod tym kątem system przetestowano do użycia kierowanych małogabarytowych bomb szybujących Fury. 

   W czerwcu 2018 roku Textron Aviation oraz Textron Systems poinformowały o przeprowadzaniu prób z wykorzystaniem samolotu Scorpion wyposażonego w oprogramowanie Synturian. Jego implementacja pozwoliła na zintegrowanie z samolotem bezzało RQ-7, z możliwością przejmowania kontroli nad planowaniem misji BSP Shadow oraz Aerosonde, w tym kontrolę podstawowych parametrów lotu jak prędkość, wysokość lotu, kurs oraz ustalanie punktów pośrednich na trasie, a także kontrolę nad systemami rozpoznawczymi BSP. Przy czym w czasie wspomnianych testów jedynie symulowano tego rodzaju możliwości. 

   Jak do tej pory, pomimo czynionych przez firmę Textron starań, Nightwarden nie znalazł odbiorców.

Michał Gajzler 

 




Rejestracja

Funkcja chwilowo niedostępna

×

Logowanie

×

Kontakt

×
Start programu Future Attack Reconnaissance Aircraft

Start programu Future Attack Reconnaissance Aircraft

3 października 2018 roku na stronach portalu Federal Business Opportunities opublikowane zostało zapytanie ofertowe dotyczące programu pozyskania n...

więcej polecanych artykułów