Serwis używa cookies. Korzystając z serwisu wyrażasz zgodę na używanie cookies, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. Zapoznaj się z polityką prywatności.
zamknij   

szukaj

2014-08-20 14:26:31

Bezzałogowy statek powietrzny MQ-9 Reaper – część II

     Gwałtowny rozwój systemów bezzałogowych z jakim mamy do czynienia od mniej więcej połowy lat dziewięćdziesiątych XX wieku oraz wzrost zainteresowania systemami tego rodzaju, w tym należących do klasy MALE, przyczynił się do wzrostu popularności MQ-9. Zainteresowanie systemem miało się okazać zresztą większego niż miało to miejsce w przypadku poprzednika. Nie bez znaczenia okazały się tu być przede wszystkim większe możliwości MQ-9 w stosunku do MQ-1.

MQ-9 w służby USAF, Air Natonal Guard oraz Air Force Reserve Command

  Największym użytkownikiem BSP MQ-9 Reaper pozostają, co zrozumiałe, United States Air Force. W marcu 2014 roku w amerykańskich siłach powietrznych pozostawało 143 BSP MQ-9 różnych serii produkcyjnych. Średni czas życia każdego z nich określono na 20 tys. godzin. Choć w teorii może wydawać się to liczbą bardzo dużą, to w przypadku ciągłego utrzymywania kilkudziesięciu BSP w powietrzu prowadzi to jednak do szybkiego wyczerpywania resursów. Przykładem tego jest np. eksploatacja BSP I-GNAT ER w Iraku. Listę jednostek USAF/ANG/AFR eksploatujących, bądź też wytypowanych do przezbrojenia na MQ-9 przedstawiono w tabeli. Według szacunków przedstawionych w 2011 roku USAF miałyby przejąć nawet do 399 egzemplarzy MQ-9, rok później zredukowano jednak plany do 329 egzemplarzy.

  Szkolenie personelu USAF z wykorzystaniem MQ-9 rozpoczęto w sformowanym w 2004 roku 42nd Attack Squadron – w marcu 2007 roku. Kilka miesięcy później jednostka, jako pierwsza miała rozpocząć bojową eksploatację Reaperów.

  MQ-9 należące do 42nd Attack Squadron rozpoczęły operacje bojowe z Afgańskich baz w dniu 25 września 2007 roku (oficjalnie zostało to ogłoszone 11 października 2007 roku). W tym czasie USAF dysponowało 9 Reaperami, choć etat jednostki wynosił 18 maszyn. Jedną z pierwszych maszyn seryjnych przerzuconych do Afganistanu był 13 egzemplarz MQ-9 noszący numer 04-4103 (c/n PB-013). Pierwszym Reaperem, który trafił do Afganistanu był natomiast przedprodukcyjny YMQ-9 o numerze 02-4002. Ten ostatni egzemplarz, w ciągu czterech lat miał wykonać 254 misji bojowych o łączym czasie trwania 3266 godzin. Pierwszy atak na cel naziemny przeprowadzony przez USAF przy wykorzystaniu zrzuconej z MQ-9 bomby GBU-12 odbył się w Afganistanie 7 listopada 2007 roku. Nieco wcześniej po raz pierwszy wykorzystano możliwość odpalania przez MQ-9 ppk AGM-114 Hellfire. Atak nastąpił w okręgu Dihrawud w prowincji Oruzgan na południowy zachód od Kabulu.

  MQ-9 sfotografowany kilka miesięcy po rozpoczeciu służby w Afganistanie. Foto: Ssgt Brian Ferguson/USAF

  Podczas misji zagranicznych, BSP w czasie startu i lądowania BSP były co prawda kontrolowane przez załogi bazujące na lotniskach w strefie operacji, jednak już po starcie kontrola nad BSP przekazywana była załogom stacjonującym w bazie Creech w Nevadzie. Początkowo w Afganistanie prowadzono jeden patrol bojowy Combat Air Patrol (CAP) w ciągu dnia. Wraz ze zwiększaniem się ilości dostępnych Reaperów oraz wzrostem zapotrzebowania na ich usługi ilość patroli bojowych wzrastała. W styczniu 2009 roku były to trzy CAP dziennie, przy czym dwa z nich wystawiane były przez USAF zaś jeden przez RAF. Do utrzymania całodziennego patrolu w powietrzu niezbędny miał być kompletny system z czterema BSP i stacją kontroli naziemnej.

  Pierwsza bojowa misja MQ-9 USAF nad Irakiem odbyła się w dniu 18 lipca 2008 roku. BSP należał do pierwszej jednostki USAF wyposażonej w Reapery przerzuconej na ten teatr działań, czyli 46th Expeditionary Reconnaissance and Attack Squadron. Bezzałogowce wykorzystywane przez 46th ERAS operowały z bazy Balad. Dywizjon stał się przy okazji pierwszą jednostką USAF jednocześnie wykorzystującą w warunkach bojowych MQ-1 oraz MQ-9.

  Reapery USAF operują również z baz położonych w Dżibuti. W tym przypadku są to zarówno wykorzystywana niegdyś przez siły francuskie baza Camp Lemonnier jak i lotnisko Chabelley. Ze względu na współużytkowanie lotniska Lemonnier wraz z cywilnym portem lotniczym oraz przypadki kilku katastrof MQ-9 operujących ze wspomnianego lotniska, główna aktywność BSP została przeniesiona na drugie ze wspomnianych lotnisk, choć BSP wciąż mogą korzystać z obu. BSP operujące z Dżibuti mogą być uzbrojone.

  Amerykańskie MQ-9 mają również, począwszy od października 2011 roku, możliwość prowadzenia operacji z bazy Arba Minch w Etiopii. W tym ostatnim przypadku mogą one jednak prowadzić jedynie misje rozpoznawcze i patrolowe, ponieważ porozumienie etiopsko–amerykańskie nie zezwala na wykorzystanie uzbrojenia. Reapery operujące z Etiopii miau być wykorzystywane przede wszystkim nad Somalią.

  Przez pewien czas, poczynając od września 2009 roku, Reapery USAF operowały również z portu lotniczego Meha na Seszelach. Operacje te związane były z działaniami antypirackimi prowadzonymi na wodach Oceanu Indyjskiego. Co ciekawe operacje MQ-9 prowadzone były przez personel zakontraktowanej firmy zewnętrznej, Merlin RAMco. Po dwóch katastrofach MQ-9 operujących z Meha ich loty zostały jednak zakończone. Co ciekawe, w obu przypadkach do rozbicia MQ-9 miał doprowadzić błąd ludzki. W rezultacie wspomnianych wypadków przedstawiciele USAF mieli również zapewnić, że „aktualnie nie wykorzystują personelu cywilnego do prowadzenia BSP biorących udział w zadaniach z bojowych”. MQ-9 oraz MQ-1 USAF operowały bądź operują także z baz w ZEA, Katarze, Turcji czy Filipinach.

  W dniu 5 listopada 2013 roku otwarto nową bazę 174th Attack Wing/138th Attack Squadron wchodzących w skład Gwardii Lotniczej stanu Nowy Jork. Wspomniana baza została ulokowana na eksploatowanym przez US Army lotnisku Wheeler-Sack (Fort Drum). 174th AW jest jedynym uderzeniowym skrzydłem USAF wyposażonym w Reapery. Eksploatację MQ-9 w 174th AW rozpoczęło 2009 roku. BSP wchodzące w skład skrzydła wykorzystywane były m.in. w Afganistanie. W czasie tych misji BSP były kontrolowane za pośrednictwem satelitarnego systemu łączności z bazy centrum operacji ulokowanego w bazie ANG Hancock Field. Jeden z BSP jednostki został utracony w dniu 13 listopada 2013 roku, w czasie misji treningowej, w rejonie Jeziora Ontario. Maszyna rozbiła się o powierzchnię jeziora.

   MQ-9 z 174th Fighter Wing ANG sfotografowany na lotnisku Wheeler-Sack. Foto: TSgt Ricky Best/USAF

  MQ-9 Reaper są również eksploatowane przez personel jednostek podległych Air Force Reserve Command. Jakkolwiek może on zostać przerzucone za granice, to jednak personel AFR wykorzystuje się przede wszystkim na obszarze USA. W praktyce, personel AFRC operuje z wykorzystaniem MQ-9 przypisanych do innych jednostek, ponieważ formalnie MQ-1 i MQ-9 nie zostały przypisane na wyłączność do jednostek AFRC.

  Szczególnym użytkownikiem MQ-9 jest podlegające USAF Central Command (czyli 12th Air Force) 432nd Air Expeditionary Wing. Poza normalną eksploatacją Reaperów i Predatorów odpowiada ono również za szkolenie pilotów, operatorów systemów rozpoznania MQ-1 i MQ-9 oraz analityków rozpoznania a także personelu technicznego. Przy czym 432nd AEW odpowiadało również (w zasadzie 42nd Attack Squadron) za szkolenie personelu zarówno USAF, Air National Guard, Air Force Reserve, ale i personelu AMI oraz RAF, czy innych odbiorców MQ-1 oraz MQ-9. 432nd AEW zostało odtworzone 1 maja 2007 roku jako jednostka Predatorów (poprzednika, czyli 432 Fighter Wing wykorzystujące F-16C rozwiązano w 1994 roku). W 2008 roku skrzydło dysponowało 45 załogami Reaperów oraz 160 załogami Predatorów. Wiosną 2009 roku personel 432 AEW prowadził w ciągu dnia 30 patroli bojowych BSP w ciągu jednego dnia.

  Jeden Predator B został również w 2006 rok zamówiony przez US Navy. BSP miał być wykorzystany do celów testowych i prób integracji systemów.

  Na marginesie należy wspomnieć, że współczynnik wypadów MQ-9 na 100 tys. godzin lotu w 2009 roku wynosił 16,4, z tendencją spadkową w stosunku do wcześniejszych lat.

 MQ-9 w służbie USAF:

Air Combat Command   
USAF Warfare Center   
Jednostka Jednostka nadrzędna Baza Eksploatowany typ BSP
31st Test and Evaluation Squadron, Det 1 53rd Wing Grey Butte Field Airport*,Kalifornia MQ-9A (oraz MQ-1B)
555th Test and Evaluation Squadron  53rd Wing Creech AFB,Nevada MQ-9A (oraz MQ-1B)
26th Weapons Squadron  USAF Weapons School Creech AFB,Nevada MQ-9A (oraz MQ-1B)
* Prywatny port lotniczy należący do GA-ASI      
Twelfth Air Force (12AF/AFSouth)   
 432th Attack Squadron 28th Bomb Wing Ellsworth AFB, Południowa Dakota MQ-9A
 9th Attack Squadron** 49th Wing Hollman AFB, Nowy Meksyk MQ-9A 
 29th Attack Squadron** 49th Wing Hollman AFB, Nowy Meksyk MQ-9A 
 42nd Attack Squadron 432nd Air Expeditionary Wing Creech AFB, Nevada MQ-9A 
 17th Reconnaissance Squadron 432nd Air Expeditionary Wing Creech AFB, Nevada MQ-9A (oraz MQ-1B)
 22nd Reconnaissance Squadron 432nd Air Expeditionary Wing  Creech AFB, Nevada  MQ-9A
 30th Reconnaissance Squadron 432nd Air Expeditionary Wing Tonopah Test Range, Nevada MQ-9A (oraz MQ-1B) 
 ** Jednostki szkolne      
Air Force Reserve Command   
Tenth Air Force (10AF)    
 Jednostka Jednostka nadrzędna Baza  Eksploatowany typ BSP
 78th Reconnaissance Squadron 926th Group*** Creech AFB,Nevada MQ-9A (oraz MQ-1B)
 91st Attack Squadron 926th Group***  Creech AFB,Nevada MQ-9A (oraz MQ-1B) 
 429th Attack Squadron 926th Group*** Hollman AFB, Nowy Meksyk  MQ-9A 
 *** Jednostka stowarzyszona 432nd Air Expeditionary Wing      
 Air Force Special Operations Command   
 Jednostka  Jednostka nadrzędna  Baza  Eksploatowany typ BSP
 33rd Special Operations Squadron   27th Special Operations Wing  Cannon AFB, Nowy Meksyk  MQ-9A
 Air Force Test Center   
 Jednostka  Jednostka nadrzędna  Baza  Eksploatowany typ BSP
 Det 1  412th Test Wing  Grey Butte Airport, Kalifornia  MQ-9A (oraz RQ-1, MQ-1)
 Air National Guard - jednostki przezbrojone   
 Jednostka  Jednostka nadrzędna  Baza  Eksploatowany typ BSP
 105th Reconnaissance Squadron  118th Wing  Barry Field ANGB - Nashville IAP, Tennessee  MQ-9A
 138th Reconnaissance Squadron  174th Atack Wing  Syracuse Hancock International Airport, Nowy Jork  MQ-9A
 Air National Guard - jednostki przezbrajane   
 Jednostka  Jednostka nadrzędna  Baza  Eksploatowany typ BSP
 136th Airlift Squadron  107th Airlift Wing Niagara Falls JARS/International Airport, Nowy Jork  MQ-9A 
 172nd Fighter Squadron  110th Fighter Wing W.K. Kellogg Airport/ANGB, Battle Creek, Michigan   MQ-9A 
 103rd Fighter Squadron  111th Fighter Wing Horsham ANGB, Pennsylvania   MQ-9A 
 124th Fighter Squadron  132nd Fighter Wing Des Moines International Airport, Iowa   MQ-9A 
 184th Fighter Squadron  188th Fighter Wing Fort Smith Regional Airport/Ebbing ANGB, Arkansas   MQ-9A 
 9th Air and Space Expeditionary Task Force    
 Jednostka  Jednostka nadrzędna   Baza  Eksploatowany typ BSP
 62nd Expeditionary Reconnaissance Squadron  455th Expeditionary Operations Group  Lotnisko Bagram, Afganistan  MQ-9A (oraz MQ-1B)

 Najnowsze zamówienia USAF - koszty

  W budżecie na rok FY2013 przewidziano zakup 24 maszyn MQ-9 Reaper Block 5 za równowartość 553,530 mln USD, czyli 23,064 mln USD za pojedynczy BSP. Oznaczało to wyraźny wzrost kosztów zakupu MQ-9 w porównaniu do kosztu zakupów Reaperów w roku budżetowym FY2012. W tamtym przypadku zakup 48 BSP miał pochłonąć 719,59 mln USD, czyli 14,992 mln USD za egzemplarz. Znaczna różnica w kosztach wynikała, jak określono to w dokumentach budżetowych, z różnicy w skali produkcji oraz z faktu zamówienia BSP w udoskonalonym wariancie Block 5. Wraz z BSP zamawiane były również wielospektralne systemy rozpoznania optycznego Raytheon AN/DAS-1, radary AN/APY-8 Lynx oraz pociski AGM-114 Hellfire, a także belki startowe dedykowane dla tych ostatnich. Co warte uwagi, w latach FY2012 oraz FY2013 czasowo wycofano się z planów zakupu systemów rozpoznania sygnałów ASIP-2C (Airborne Signals Intelligence Payload). Środki na zakup ośmiu systemów tego typu oraz wyposażenia towarzyszącego, zatwierdzono ostatecznie i przydzielono w budżecie na rok 2014. Wraz z BSP zakontraktowano również zakup 24 stacji kontroli naziemnej. Cena tych ostatnich, w związku z tym, że zamówienie obejmowało stacje kontroli naziemnej w wariancie Block 50 (Advanced Cockpit Block 50 Ground Control Station), charakteryzującymi się szeregiem ulepszeń w stosunku do  wcześniej zamawianych Block 30, wzrosła z 1,609 mln USD w FY2012 do 2,174 mln USD w FY2013. Wzrost ten nastąpił pomimo znacznie większej skali zakupów w FY2013 (24 stacje zamiast trzech zakupionych w 2012 roku). Ostatecznie jednak liczba zamówionych w FY2013 MQ-9 została zwiększona do 30, co zaowocowało spadkiem jednostkowego kosztu (fly-away) do 17,254 USD.

MQ-9 operowały również aktywnie nad Irakiem. Na zdjęciu maszyna stacjonująca w bazie Balad oczekująca w schronie na zakończenie burzy piaskowej. Airman 1st Class Jason Epley/USAF

MQ-9 w służbie RAF

  Jednym z pierwszych zagranicznych użytkowników MQ-9 stała się Wielka Brytania. Pierwsze dwa brytyjskie MQ-9, zamówione w 2006 roku, miały zostać dostarczone RAF w kwietniu 2007 roku. Osiągniecie przez nie gotowości operacyjnej i przebazowanie w rejon przyszłych operacji przewidziano na lato tego samego roku. Kontrakt na dostawę pierwszej pary MQ-9 miał wartość 77 mln USD. BSP zostały zakupione w ramach pilnej potrzeby operacyjnej, a ich głównym celem była poprawa zdolności do prowadzenia rozpoznania przez RAF po wycofaniu samolotów typu Canberra PR.9 w marcu 2006 roku. W sumie pierwsza faza programu objęła dostawy objęła trzy BSP i dwóch stacji kontroli naziemnej. Zakup trzeciego MQ-9 wynikał z chęci zapewnienia możliwości prowadzenia operacji nad Afganistanem przez 24 godziny na dobę, przez siedem dni w tygodniu.

   Szkolenie personelu brytyjskiego z wykorzystaniem MQ-9 rozpoczęto w październiku 2006 roku. Było ono prowadzone przez personel 42nd Attack Squadron USAF. Do aktywnej służby brytyjskie Reapery weszły w październiku 2007 roku. Pierwsze loty pod kontrolą brytyjskiego personelu wykonano jednak wcześniej, bo w sierpniu 2007 roku. Za eksploatację BSP odpowiadał odtworzony formalnie 3 stycznia 2007 roku 39 Squadron RAF. W jego skład wszedł również, jako Flight A, No 1115 Flight, odpowiadający do tego czasu za eksploatację MQ-1 Predator. 

  Pierwsza para brytyjskich MQ-9 (ZZ200 – c/n 109 oraz ZZ201 – c/n 110) została przerzucona do Afganistanu w marcu 2008 roku. Trzeci egzemplarz, zgodnie z założeniami, miał dołączyć do nich w lipcu 2008 roku. Pierwsze misje z wykorzystaniem uzbrojenia przeprowadzono natomiast w maju 2008 roku. W międzyczasie, w kwietniu tego samego roku, utracono w wyniku przymusowego lądowania, MQ-9 o numerze ZZ200. Po uzupełnieniach dokonanych w następnych latach RAF dysponował w sumie pięcioma MQ-9. Ten stan miał się utrzymać do początku 2014 roku.

   Wyładunek z kontenera transportowego jednego z pieciu MQ-9 należących do najnowszej partii maszyn tego typu dostarczonych RAF w 2014 roku. Foto: Sgt R. Tilly/Royal Air Force/Crown copyright

  Reapery były początkowo kontrolowane przez brytyjski personel 39 Sqn stacjonujący w amerykańskiej bazie Creech w Nevadzie. Dopiero po pewnym czasie rozpoczęto tworzenie lokalnego centrum kontroli operacji MQ-9, które ulokowano w bazie RAF w Waddington. Z tej właśnie bazy docelowo mają być nadzorowane wszystkie operacji brytyjskich MQ-9 zarówno tych pozostających w gestii 39 Sqn, jak i drugiej jednostki brytyjskiej eksploatującej MQ-9, odtworzonego w dniu 26 października 2012 roku 13 Sqn. Przy czym za kontrolę nad BSP w czasie startu i lądowania odpowiadają załogi rozmieszczone w miejscu bazowania BSP na danym teatrze działań. 

  Personel 39 Sqn składał się, przynajmniej początkowo, z około 100 osób. Wśród nich znajdowało się 12 trzyosobowych zespołów bezpośrednio odpowiedzialnych za kierowanie BSP oraz obsługę wyposażenia rozpoznawczego (pilot, operator systemów rozpoznawczych oraz koordynator misji – analityk obrazów). Zgodnie z wymogami RAF piloci oraz operatorzy systemów rozpoznawczych MQ-9 muszą być rekrutowani spośród doświadczonych pilotów oraz operatorów systemów uzbrojenia maszyn załogowych. Dodatkowo należy zaznaczyć, że personel obsługujący MQ-9 rekrutowano spośród członków załóg maszyn różnych typów, stąd też znaleźli się w tej grupie członkowie załóg z doświadczeniami z samolotów patrolowych Nimrod, uderzeniowych Tornado czy śmigłowców Merlin i Apache. Około 40% z początkowej grupy miało również na koncie udział w bojowych misjach polegających na atakach na cele naziemne. Prócz RAF personel do obsługi MQ-9 wystawia także Royal Navy oraz British Army. 

   System w konfiguracji przejętej przez RAF składa się z czterech BSP i dwóch stacji kontroli naziemnej wraz z wyposażeniem towarzyszącym. Tym samym przyjęto, że na każdy system przypadać ma po jednym zapasowym BSP. Brytyjskie MQ-9 wyposażono w radary Lynx oraz elektrooptyczne systemy Raytheon MTS-B. Reapery RAF mogą przenosić bomby GBU-12 Paveway II oraz pociski AGM-114 Hellfire. W trakcie prób przed dopuszczeniem brytyjskich MQ-9 do wykorzystania uzbrojenia zrzucono 30 bomb GBU-12. Uderzenia na cele naziemne, w przypadku brytyjskich MQ-9 w większości przypadków są zatwierdzane przez wysuniętych kontrolerów naprowadzania. Co prawda MoD oraz RAF zamawiały MQ-9 głównie z myślą o zadaniach ISTAR (Intelligence, Surveillance, Target Acquisition and Reconnaissance) jednak w toku służby zadania Reaperów dość szybko ewoluowały. Uzupełniono je przede wszystkim o eskortowanie konwojów, poszukiwanie improwizowanych ładunków wybuchowych, rozpoznanie lądowisk śmigłowców i inne.

  Pierwsze operacje nadzorowane z centrum w Waddington zostały przeprowadzone przez personel 13 Sqn pod koniec kwietnia 2013 roku, a pierwsza misja z wykorzystaniem uzbrojenia, kontrolowana z Wielkiej Brytanii przeprowadzona została 30 kwietnia.

  Jeszcze latem 2014 roku wszystkie pozostające w eksploatacji brytyjskich MQ-9 bazowały w Kandaharze, skąd prowadzono operacja nad Afganistanem. Zakończenie ich misji w Azji południowo–zachodniej planowane jest na 2015 rok. Od chwili rozpoczęcia eksploatacji MQ-9 przez RAF, do 31 sierpnia 2013 roku, BSP tego typu, eksploatowane przez 13 i 39 Sqn, spędziły w powietrzu ponad 50 tys. godzin. Jakkolwiek już w latach 2007-2008 zakładano zakup 10 MQ-9, a plany MoD mówiły nawet o chęci wprowadzenia do służby łącznie nawet 13 MQ-9, to projekty te padły ofiarą cięć budżetowych, co doprowadziło do ich odsunięcia w czasie. Na finalizację trzeba było poczekać do dnia 3 lipca 2014 roku. Brytyjskie Ministry of Defence oraz dowództwo Royal Air Force poinformowały oficjalnie o rozpoczęciu służby w Afganistanie przez kolejne pięć egzemplarzy BSP MQ-9 Reaper. Bezzałogowce zostały oficjalnie przejęte kilka miesięcy wcześniej, w pierwszym kwartale 2014 roku.

   Reaper należący do 904th Expeditionary Air Wing kołujący na lotnisku w Kandaharze. Foto: MoD/Crown Copyright

  Wspomniana partia została rozmieszczona, podobnie jak wcześniej dostarczone MQ-9, w Kandaharze. Przy okazji brytyjski MoD przekazał również informacje dotyczące ilości środków uzbrojenia zrzuconych, bądź też odpalonych, przez wcześniej wprowadzone do służby egzemplarze MQ-9. Zgodnie z tymi danymi, w czasie ponad 54 tys. godzin operacji w powietrzu brytyjskie Reapery miały odpalić lub zrzucić 459 sztuk środków bojowych. Uwagę zwraca również stosunkowo wysoki średni nalot brytyjskich Reaperów. Biorąc pod uwagę resursy płatowców, obliczone na 20 tys. godzin, i intensywność eksploatacji, dostawę dalszych MQ-9 należało uznać za konieczność. Rozmieszczenie kolejnej piątki maszyn w Kandaharze miało również przyczynić się do zwiększenia bezpieczeństwa oraz wsparcia sił brytyjskich, ISAF oraz afgańskich podczas redukcji sił zagranicznych (w szczególności brytyjskich) w Afganistanie. Wraz z dostawą wspomnianych maszyn osiągnięto docelową liczebność MQ-9 wyznaczoną przez plany MoD i RAF. Dalszych decyzji należy spodziewać się po kolejnym strategicznym przeglądzie obronnym, zaplanowanym na 2015 rok. Równocześnie jednak dostępne MQ-9 są aktywnie użytkowane, a od listopada 2014 roku operują również nad Irakiem w ramach działań wymierzonych w Państwo Islamskie.

  MQ-9 należące do RAF są jedynymi BSP tego typu, poza USAF, które posiadają możliwość przenoszenia uzbrojenia.

MQ-9 w służbie Aeronautica Militare Italiana

  Kolejnym odbiorcą MQ-9 stało się włoskie lotnictwo wojskowe (Aeronautica Militare Italiana). W 2008 roku Włochy wystosowały zapytanie dotyczące możliwości zakupu 4 MQ-9 wraz z 3 stacjami kontroli naziemnej, pięcioletnim wsparciem eksploatacji, szkoleniem personelu oraz pakietem części zamiennych. Wartość takiego pakietu oceniono na 330 mln USD. We wspomnianym przypadku chodziło o zakup maszyn nieuzbrojonych. Niedługo później oferta zakupu pięciu MQ-9 wraz z czterema stacjami kontroli naziemnej wraz z wyposażeniem naziemnym zapasem części zamiennych oraz szkoleniem personelu wyceniona została na 205 mln USD. Ostatecznie i ta opcja nie została jednak zrealizowana. Mimo to włoskie lotnictwo wojskowe ostatecznie miało stać się kolejnym użytkownikiem MQ-9.

  Na potrzeby AMI zakupiono ostatecznie sześć BSP MQ-9 wraz z niezbędnym wyposażeniem naziemnym. W styczniu 2014 roku ogłoszono rozpoczęcie operacji włoskich MQ-9 Reaper z bazy Herat w Afganistanie. MQ-9 zastąpiły wykorzystywane wcześniej do zadać patrolowo–rozpoznawczych prowadzonych przez AMI w Afganistanie BSP MQ-1 Predator. Włoskie Reapery, podobnie jak ma to miejsce w przypadku maszyn francuskich, o których mowa w dalszej części artykułu, nie posiadają możliwości przenoszenia uzbrojenia. Stało się tak pomimo przeprowadzonych analiz przydatności systemów posiadających tego rodzaju możliwości oraz starań czynionych przez włoskie ministerstwo obrony. Na marginesie można zauważyć, że Włochy nie były jedynym krajem, któremu odmówiono sprzedaży uzbrojonych MQ-9. Z odmową spotkały się np. starania Turcji o zakup uzbrojonych MQ-9.

Włoskie MQ-9 w czasie swej kariery operacyjnej prowadziły działania m.in. nad Kosowem. Foto: Aeronautica Militare Italiana

  Nim włoskie MQ-9 rozpoczęły operacyjne loty w Afganistanie wykorzystano je m.in. w czasie operacji NATO w Libii w 2011 roku. Pierwsze dwa z sześciu włoskich maszyn miały osiągnąć wstępną gotowość operacyjną w lipcu 2011 roku. Druga para włoskich Reaperów, która miała być dostarczona odbiorcy do końca 2011 roku miała osiągnąć gotowość operacyjną w połowie 2012 roku. Włoskie MQ-9 operowały również nad Kosowem.

  Wraz z sześcioma Reaperami zakupiono trzy stacje kontroli naziemnej oraz systemy treningowe. Włoskie MQ-9 wyposażono w radary AN/DPY-1 Block 30 Lynx II oraz systemy elektrooptyczne MTS-B. Przedmiotem rozważań była również możliwość dostosowania ich do prowadzenia rozpoznania morskiego. Plany te najprawdopodobniej zostaną zresztą zrealizowane. Pod koniec lipca 2014 roku podano bowiem informacje o planowanej modernizacji eksploatowanych MQ-9. W jej wyniku włoskie MQ-9 miałyby otrzymać możliwość przenoszenia radarów obserwacji powierzchni morza Selex ES Seaspray. Co ciekawe, kilka miesięcy wcześniej, w styczniu 2014 roku, informowano o planach modernizacji radarów Lynx II na Włoskich MQ-9 w celu wprowadzenia trybu przeszukiwania powierzchni morza Maritime Wide Area Search (MWAS). Jego wprowadzenie miałoby lepiej dostosować wspomniane radary do wykrywania niewielkich jednostek pływających wykorzystywanych m.in. przez nielegalnych imigranów.

 MQ-9 w siłach powietrznych Holandii i Francji

  W czerwcu 2013, w czasie trwania salonu lotniczego Le Bourget, GA-ASI zawarła porozumienie z holenderską firmą Fokker Technologies. Jego celem była współpraca przy przygotowaniu i ewentualnej realizacji oferty dostaw systemów MQ-9 Reaper dla sił zbrojnych Holandii. Zgodnie z MoU, firma Fokker Technologies miała być odpowiedzialna za dostosowanie systemu do holenderskich standardów. Plany zakupu 4 BSP MQ-9 wraz dwiema stacjami kontroli naziemnej holenderskie Ministerstwo Obrony potwierdziło 21 listopada 2013 roku. Przy czym bezzałogowce miałyby zostać dostarczone w konfiguracji nieuzbrojonej, przeznaczonej do wypełniania zadań patrolowych i rozpoznawczych. Pierwsze BSP mają zostać dostarczone w 2015 roku, a zakupiony system ma osiągnąć wstępną gotowość operacyjną pod koniec 2016 roku, a pełną rok później. Początkowo BSP mają operować w USA, gdzie mają zostać przeprowadzone szkolenia personelu. Następnie planowane jest przebazowanie holenderskich Reaperów do Leeuwarden, gdzie miałyby wejść w skład odtworzonego 306 Sqn (jednostkę rozwiązano w grudniu 2010 roku).

  W czerwcu 2013 roku decyzję o zakupie 16 egzemplarzy MQ-9 Reaper ogłosiła Francja. Konkurencyjną opcją był w tym przypadku izraelski BSP IAI Heron TP (inaczej Eitan). MQ-9 mają m.in. zastąpić eksploatowane we Francji BSP EADS Harfang, czyli pochodne IAI Heron. Stosowna umowa została parafowana 26 sierpnia tego samego roku. Zawarty kontrakt obejmował dostawę 16 aparatów latających oraz osiem stacji kontroli naziemnej, a także szkolenie personelu i wsparcie logistyczne. Całkowita wartość umowy miała sięgnąć 1,5 mld USD. Pierwsze dwa egzemplarze MQ-9 dostarczono jeszcze w grudniu tego samego roku.

  Szkolenie francuskiego personelu prowadzono w bazie Hollman przez wchodzący w skład 49th Fighter Wing 16th Training Squadron. Wspomniana jednostka zajmuje się szkoleniem pilotów oraz operatorów systemów rozpoznania BSP MQ-1/MQ-9 z wykorzystaniem symulatorów i systemów treningowych. Pierwsza para Francuskich pilotów przechodzących przeszkolenie na MQ-9, dysponująca doświadczeniami z eksploatacji innych BSP, po przejściu kilkutygodniowego szkolenia teoretycznego oraz przeprowadzeniu 5 godzin próbnych misji w symulatorze systemu rozpoczęła wykonywanie lotów szkolnych. Do pierwszego z nich doszło w dniu 24 września 2013 roku. Niedługo później rozpoczęto szkolenie kolejnej grupy francuskiego personelu. Pod koniec listopada 2013 roku Armée de l'Air miało dysponować już trzema zespołami przeszkolonych pilotów/operatorów systemów rozpoznania MQ-9.

   Pierwsze francuskie Reapery zostały praktycznie natychmiast po dostawie wykorzystane w czasie operacji prowadzonych w Afryce. Foto: DoD

  W dniu 1 stycznia 2014 roku francuskie ministerstwo obrony poinformowało o skierowaniu pierwszych dwóch z zakupionych MQ-9 do francuskiego kontyngentu wojskowego operującego z baz w Nigrze (konkretnie Niamey). Wspomniane BSP miały osiągnąć gotowość operacyjną w drugiej połowie tego samego miesiąca. Do pierwszego lotu nad nowym teatrem działań doszło w dniu 16 stycznia 2014 roku. Po osiągnięciu gotowości operacyjnej bezzałogowców głównym ich zadaniem miało stać się wspieranie operacji w Mali oraz Republice Środkowoafrykańskiej. W dalszej kolejności założono rozszerzenie operacji. Same BSP zostały zamówione w konfiguracji nieuzbrojonej i dedykowane są do wypełniania zadań rozpoznawczych i patrolowych. Francuskie Reapery formalnie przydzielono do Escadron de Drones 1/33 (ED 1/33) Belfort. Dostawy mają zakończyć się pod koniec 2015 lub na początku 2016 roku.

  Co ciekawe, początkowo francuski MON rozważał interwencyjny zakup dwóch MQ-9 ze stanu USAF. Same rozmowy na temat ewentualnej możliwości zakupu MQ-9 trwały zaś co najmniej od czerwca 2010 roku.

Zagraniczni użytkownicy MQ-9:

Wielka Brytania  
Jednostka Baza  Ilość
13 Squadron/34 Expeditionary Air Wing RAF Waddington 10  
39 Squadron/34 Expeditionary Air Wing Creech AFB*
Francja  
Jednostka Baza  Ilość
Escadron de Drones 1/33 ‘Belfort’ BA709 Cognac-Château 16 - dostawy w toku - termin zakończenia dostaw - koniec 2015 lub początek 2016 roku
Włochy  
Jednostka Baza Ilość
32° Stormo/28° Gruppo Velivoli Teleguidati (VT) Amendola 6
Holandia  
Jednostka Baza Ilość
306 Squadron** Leeuwarden 4 - dostawy planowane na lata 2015-16
* Operacje prowadzone w ramach Joint US/UK Combined Predator Force
** Planowany   

 Predator B w służbie US Customs and Border Protection 

  Wśród użytkowników MQ-9 znajdują sie nie tylko użytkownicy wojskowi, ale również amerykańskie agencje rządowe. Jedną z nich jest Urząd Celny i Ochrony Granic (US Customs and Border Protection) podlegający Departamentowi Bezpieczeństwa Wewnętrznego (Department of Homeland Security). Za eksploatację BSP bezpośrednio odpowiada w tym przypadku wchodzące w skład USCBP Office of Air and Marine.

  USCBP wykorzystuje dwa warianty Predatorów B do patrolowania obszarów morskich u wybrzeży Kalifornii oraz w rejonie Zatoki Meksykańskiej oraz granicy z Meksykiem i Kanadą. Operacje Predatorów B oraz Guardianów USCBP mają również przyczyniać się do zapobiegania przemytowi.

  Początkowo maszyny należące do USCBP kontrolowały głównie obszar w pobliżu granicy stanu Arizona z Meksykiem. Obszar operacji został następnie rozszerzony wraz z dostawami kolejnych BSP. W przypadku wykorzystania Reaperów do patrolowania granicy kanadyjskiej, co zapoczątkowano w 2009 roku, zastosowanie BSP wiąże się patrolowaniem rejonów charakteryzujących się miejscami trudnymi warunkami terenowymi oraz ograniczoną infrastrukturą naziemną. Wykorzystanie maszyn bezzałogowych do patrolowania granicy kanadyjskiej było możliwe dopiero po dostawach wersji wyposażonych w satelitarne łącza wymiany danych.

     Wariant MQ-9 dostosowany do prowadzenia operacji patrolowych nad akwenami morskimi eksploatowany jest przez US Customs and Border Protection. BSP dostosowano przede wszystkim do przenoszenia radaru obserwacji powierzchni morza. Foto: US ustoms and Border Protection

  Bezzałogowce eksploatowane przez USCBP formalnie noszą nazwę Predator B lub Guardian w przypadku MQ-9 dostosowanych do patrolowania obszarów morskich (jak już wcześniej zaznaczono nazwa Reaper stosowana jest w przypadku maszyn USAF/ANG/AFR). Te ostatnie wyróżniają się przenoszonym radarem obserwacji powierzchni Raytheon Sea Vue w charakterystycznej osłonie pod centralnym węzłem podwieszeń. Charakterystyczną cechą są również winglety na końcach skrzydeł. Co warte odnotowania do operacji nad morzem miała zostać również zoptymalizowana głowica optoelektroniczna Raytheon MTS-B.

  Eksploatację Predatorów B USCBP rozpoczęła we wrześniu 2005 roku. Służba pierwszego egzemplarza BSP (numer CBP-101) tego typu w szeregach USCBP nie trwała jednak zbyt długo. Mimo to, w ciągu kilku miesięcy BSP spędził on około 1000 godzin w powietrzu. Do utraty tego egzemplarza doszło w dniu 25 kwietnia 2006 roku, w następstwie błędu operatora systemu w trakcie przekazywania kontroli między konsolą operatora BSP i operatora systemów rozpoznania. Błąd doprowadził do odcięcia dopływu paliwa i w efekcie wyłączenia silnika samolotu, który następnie rozbił się w rejonie Nogales w Arizonie.  

  Komisja badająca wypadek orzekła, że przyczyną było nie zachowanie procedur polegających na kontroli ustawień konsol operatorskich przed ich przełączeniem. Konsole pilota (PPL-1) oraz operatora systemów rozpoznawczych (PPL-2) są w zasadzie identyczne i posiadają identyczny zestaw przyrządów, również tych pozwalających na kontrolę pracy silnika. W tym konkretnym przypadku pilot, przełączając konsole, nie zweryfikował pozycji, w jakiej znajdują się przełączniki kontrolujące pracę silnika na drugiej z konsol. Te zaś, na konsoli operatora systemów rozpoznania, znajdowały się w pozycji „odcięcie dopływu paliwa do silnika”. Pilot BSP nie zdając sobie sprawy z przyczyny utraty wysokości aparatu latającego wyłączył systemy stacji kontroli naziemnej chcąc zmusić BSP do wejścia w tryb powrotu do bazy po utracie kontaktu ze stacją kontroli naziemnej, a w takim przypadku bezzałogowiec automatycznie wznosi się na wysokość 4600 m. Powodem było oczywiście wcześniejsze wyłączenie silnika. Co ciekawe, badający wypadek zwrócili uwagę również uwagę na konieczność wyposażenia BSP w transpondery dysponujące niezależnym źródłem zasilania na wypadek awarii silnika. Po wyłączeniu silnika feralny BSP zniknął bowiem z ekranów kontrolerów ruchu powietrznego, co spowodowało sytuację zagrożenia bezpieczeństwa w powietrzu. Operacje z wykorzystaniem Predatorów B USCBP zostały wznowione w październiku 2006 roku po dostarczeniu kolejnego BSP, który zastąpił utraconą maszynę.

    Do września 2007 roku flota Predatorów B USCBP miała zostać zwiększona do czterech egzemplarzy. O ile pierwszy, utracony BSP dysponował jedynie łączem radiowym, o tyle kolejne miały już zostać wyposażone także w satelitarne łącza wymiany danych, co miało pozwolić na przekazanie kontroli nad operacjami wszystkich Predatorów B USCBP do bazy Riverside w Kalifornii. Same Predatory B wykorzystywane do patrolowania granicy z Kanadą miały bazować w National Air Security Operations Center w Grand Forks w Północnej Dakocie, natomiast patrolujące granice południową, w Sierra Vista (baza Fort Huachuca, należąca do US Army) w Arizonie. Co ciekawe plany zakładały umożliwienie sprawowania kontroli nad BSP patrolującymi ocean u wybrzeży Kalifornii z pokładu samolotów patrolowych P-3 należących do USCBP.

   Predator B należący do US Custom and Border Protection podchodzacy do lądowania w bazie Grand Forks. Senior Master Sgt. David H. Lipp/USAF 

  Próby operacyjne pierwszego Guardiana były prowadzone z bazy Cape Canaveral Air Force Station na Florydzie, wspólnie przez USCBP i US Coast Guard wiosną 2010 roku. Współpraca obu służb została nawiązana jeszcze w 2008 roku, kiedy to utworzono wspólne biuro programów bezzałogowych – UAS Joint Program Office. Zgodnie z planami Guardiany miały być wykorzystane nie tylko do patrolowania akwenów morskich także Wielkich Jezior. Wprowadzenie do służby maszyn zostało poprzedzone próbami BSP Altair wyposażonego w radar Elta EL/M-20221(V)3, czy też raczej jego pochodną, czyli radar EDO Sea Watch. Pierwszy z morskich BSP dostarczono 9 grudnia 2009 roku, zaś osiągnięcie gotowości operacyjnej przez parę bezzałogowców wyznaczono na 2010 rok.

  W sierpniu 2009 roku USCPB dysponował piecioma Predatorami B. Dwa z nich miały patrolować granice z Kanadą, pozostałe zaś granicę z Meksykiem. Szósty egzemplarz został dostarczony w maju 2010 roku (miał trafić do Sierra Vista/Libby). Na początku 2012 roku USCBP dysponował już siedmioma Predatorami B oraz trzema Guardianami (jeden z nich pierwotnie został dostarczony jako standardowy Reaper a następnie przebudowany do morskiego wariantu patrolowego). Guardiany operować miały zwykle z bazy Naval Air Station Corpus Christi w Texasie, znanej również jako Truax Field. BSP należące do USCBP mogą również być wykorzystywane również do pomocy w sytuacjach kryzysowych, w przypadku klęsk żywiołowych, katastrof itp. Bezzałogowce USCBP asystowały także w trakcie akcji ratowniczych USCG. W ten sposób wykorzystywano je np. w czasie powodzi w rejonie rzeki Red River w 2009 roku, czy w po uderzeniach huraganów Gustav i Ike oraz sztormu Hannah rok wcześniej.

  Po rozbiciu jednego z Guardianów w 2014 roku pozostało dziewięć aktywnych MQ-9 (według części źródeł jedynie jeden Guardian). Do utraty BSP doszło w dniu 27 stycznia 2014 roku, kiedy to z powodu usterki mechanicznej BSP został celowo rozbity w Oceanie Spokojnym 20 Mm od San Diego. Następstwem wypadku było uziemienie floty eksploatowanych przez USCBP bezzałogowców. Przyczyną zniszczenia bezzałogowca była usterka instalacji elektrycznej, która uniemożliwiała powrót do bazy Sierra Vista.

   Dość istotnym wydarzeniem dla floty Predatoró B USCBP było ujawnienie na początku 2015 roku raportu z audytu OIG (Office of the Inspector General) po kontroli przeprowadzonej w roku budżetowym 2013. Zawierał on szereg krytycznych uwag dotyczących eksploatacji BSP przez USCBP. Zarzuty stawiane przez OIG dotyczyły przede wszystkim nieefektywnego wykorzystywania bezzałogowców użytkowanych przez USCBP. Zgodnie ze wspomnianym raportem BSP należące do Urzędu miały wylatać w roku budżetowym FY2013 jedynie 22% z planowanych godzin nalotu. W tym czasie zakładano, że 4 z BSP należące do USCBP będą spędzać w powietrzu 16 godzin dziennie, każdego dnia roku. Ograniczenie nalotu było związane z kłopotami budżetowymi, warunkami pogodowymi oraz ograniczeniami eksploatacyjnymi (USCBP nie zezwala na prowadzenie operacji z wykorzystaniem Predatorów B w czasie burz oraz w przypadku występowania zachmurzenia nad obszarem patrolowania). Zastrzeżenia zgłoszone w raporcie OIG dotyczyć miały również niepełnego wykorzystywania możliwości radarów Northrop Grumman VADER (Vehicle and Dismount Exploitation Radar). W tym ostatnim przypadku personel USCBP nie korzystał z możliwości śledzenia tras przemytników czy dróg przerzutu nielegalnych imigrantów. Zgodnie z przywoływanym już raportem OIG, po uwzględnieniu kosztów utrzymania personelu obsługującego BSP oraz utraty wartości, a także kosztów eksploatacji radarów VADER, mniej więcej pięciokrotnie (w stosunku do początkowych prognoz USCBP) wzrosły także koszty eksploatacji Predatorów B na godzinę lotu. Te, zdaniem USCBP miały wynosić 2468 USD/h. Faktycznie miały zaś sięgać 12255 USD/h (lub 8898 USD/h bez uwzględniania kosztów personelu). Gwoli sprawiedliwości należy zauważyć, że USCBP nie zgodziło się z tymi szacunkami. Warto zauważyć, że jeśli chodzi o elementy kalkulacji kosztów uwzględniane zarówno przez OIG jak i USCBP, największe rozbieżności dotyczyć miały kosztów serwisu i wsparcia eksploatacji. Wg OIG zostały one zaniżone 2,6 raza. Przy okazji publikacji raportu poinformowano także o zarzuceniu planów powiększenia floty Predatorów B do 24 maszyn.

 NASA

  NASA eksploatowała dwa egzemplarze maszyn należących do rodziny Predator B. Były to Altair oraz Ikhana. Ze względu na ścisłe powiązanie tego pierwszego z początkową fazą prac badawczo – rozwojowych szczegóły ich eksploatacji zostały opisane w pierwszej części artykułu.

 Niedoszli odbiorcy

  Możliwościami MQ-9 zainteresowało się również szereg innych odbiorców BSP, jednak z różnych względów nie nabyli oni maszyn typoszeregu MQ-9.

  Wśród państw, które interesowały się pochodnymi Predatora B znalazła się Australia. W maju 2006 roku GA-ASI otrzymało wart 2,6 mln USD kontrakt od australijskiego Departamentu Obrony, którego przedmiotem były testy morskiego wariantu Predator B, czyli przygotowywanego w odpowiedzi na założenia programu BAMS bezzałogowca Mariner. Półrocznym próbom miał zostać poddany demonstrator Marinera, czyli zmodyfikowany BSP Altair zbudowany na potrzeby NASA. Wspomniane próby wiązał się z chęcią oceny przydatności BSP do wypełniania zadań z zakresu zapobiegania nielegalnym połowom, czy przemytowi narkotyków. Zainteresowanie ewentualnym zakupem MQ-9 australijski resort obrony raz jeszcze wyraził wiosną 2014 roku.

   Ten sam BSP już wcześniej wykorzystano demonstrując możliwości niedoszłego Marinera kanadyjskiemu ministerstwu obrony. W tym przypadku BSP były również przez GA-ASI we współpracy z kanadyjską firmą CAE. Prezentacja Altaira odbyła się w ramach programu Atlantic Littoral, Intelligence, Surveillance, Reconnaissance Experiment (ALIX) realizowanego przez resort obrony Kandady. MQ-9 ponownie zaoferowano Kanadzie w 2011 roku, tym razem jednak głównie z myślą o wypełnianiu zadań z zakresu ISTAR.

  Zakup pięciu maszyn MQ-9 rozważały również Niemcy – promocja Reapera odbywała się we współpracy ze szwajcarską firmą RUAG, jednak ostatecznie kraj ten zdecydował się na ofertę firm Rheinmetall oraz IAI zakładającą wypożyczenie BSP IAI Heron. Zainteresowanie nabyciem MQ-9 wyrażać miała również Turcja, jednak w tym przypadku nie doszło do pozytywnego rozpatrzenia kilkukrotnie składanych wniosków przez amerykański Kongres.

Michał Gajzler




Rejestracja

Funkcja chwilowo niedostępna

×

Logowanie

×

Kontakt

×
Wstępny projekt budżetu MON na 2020 rok

Wstępny projekt budżetu MON na 2020 rok

W dniu 26 sierpnia br. Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy budżetowe na 2020 rok. Zakłada on wzrost przyszłorocznych wydatków obronnych o 4,9 ml...

więcej polecanych artykułów