Serwis używa cookies. Korzystając z serwisu wyrażasz zgodę na używanie cookies, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. Zapoznaj się z polityką prywatności.
zamknij   

szukaj

2012-03-24 13:07:19

Stawiacze min typu Abdiel

     Rolę i wykorzystanie stawiaczy min w II wojnie światowej często w Polsce rozpatruje się głównie w odniesieniu do jedynej jednostki tego typu w szeregach Polskiej Marynarki Wojennej – ORP Gryf. Ta niezbyt udana konstrukcja (ze względu na prędkość oraz brak sukcesów operacyjnych) powoduje iż mało która osoba stara się zwrócić uwagę na udane okręty tej klasy działające na wodach europejskich – stawiaczy min[1] typu Abdiel.

   Bohaterowie niniejszego artykułu, dzięki dopracowanej i przemyślanej konstrukcji, poza rolą do której były stworzone służyły również jako szybkie transportowce – dzięki nieocenionej roli w zaopatrywaniu oblężonej Malty oraz Tobruku (oraz legendarnej prędkości) zapisały się wśród najbardziej zasłużonych okrętów Royal Navy.

Geneza

   Miny morskie zostały zastosowane po raz pierwszy na szerszą skalę w czasie Wojny Krymskiej i rozwijane na początku XX wieku, kiedy w czasie wojny japońsko-rosyjskiej były jednym z podstawowych środków bojowych. Brytyjskie doświadczenia z tą bronią rozwinęły się w czasie I wojny światowej, gdy stosowano je zarówno do działań ofensywnych oraz defensywnych, były podstawową bronią przeciwko niemieckim okrętom podwodnym. Łącznie w czasie tego konfliktu Royal Navy, wykorzystując różnie zaadaptowane jednostki, postawiła ponad 128 tys. min morskich.

   Wykorzystując oraz analizując doświadczenia związane z problemem ofensywnego stawiania min w czasie I wojny światowej zaowocowały w Wielkiej Brytanii okresu międzywojennego opracowaniem wymagań na wyspecjalizowany typ stawiaczy min, które dzięki cechom taktyczno-technicznym miały wykonywać te najtrudniejsze misje – stawianie pól minowych w rejonach koncentracji sił morskich przeciwnika. Obok nich Admiralicja postanowiła iż nowoprojektowane i nowobudowane niszczyciele (typów A-I) również będą przystosowane do doraźnego wykorzystania w charakterze stawiaczy min[2].

   Pierwszą jednostką, zbudowaną od podstaw do wymagań na ofensywny okręt minowy, był krążownik HMS Adventure[3]. Doświadczenia z eksploatacji tej, bądź co bądź eksperymentalnej jednostki, na której przetestowano koncepcję dla nowego typu okrętów wskazały iż jest za duży i za wolny do wykonywania stawianych przed nim zadań, które musiały być przeprowadzane skrycie oraz z wykorzystaniem minimalnej ilości okrętów, a więc bez eskorty.

Krążownik minowy Adventure - pierwsza jednostka tej klasy w Royal Navy.

   Zaostrzająca się sytuacja w Europie w II połowie lat 30. oraz groźba wybuchu kolejnej wojny spowodowała, że Admiralicja rozpoczęła przyspieszone prace nad nową koncepcją oraz starania o zbudowanie serii ofensywnych stawiaczy min. W styczniu 1937 roku Trzeci Lord Admiralicji (noszący także tytuł Kontrolera) wydał zgodę na rozpoczęcie prac projektowych, które trwały do kwietnia 1938 roku. Co ciekawe nie narzucono z góry limitu wyporności, jednakże szacowano iż powinna się charakteryzować w granicach 2000-2500 ton. Okręty miały przenosić od 100 do 150 min, które miały znajdować się na zamkniętym pokładzie i aby można było je użyć bez względu na warunki atmosferyczne oraz zrzucić cały ładunek w czasie jednej, szybkiej, operacji.

   W czasie prac projektowych oraz mając na uwadze doświadczenia z nieudanym Adventure skupiono się na optymalnym zaprojektowaniu linii kadłuba. W tym celu przeprowadzano badania modeli w basenie doświadczalnym w Haslar, które poprawiły hydrodynamikę tej części konstrukcji. W celu zaoszczędzenia środków, a także czasu, zdecydowano się nie umieszczać na pokładzie minowym przegród wodoszczelnych (w przypadku dostania się wodny w tą część jednostek mogła wystąpić utrata stabilności i związana z nią możliwość utraty okrętu – przez to stracono Welshmana, który został ciężko uszkodzony torpedami przez niemiecki okręt podwodny).

HMS Apollo.

   Najbardziej sporne decyzje dotyczyły wyboru uzbrojenia artyleryjskiego, gdzie doszło do starcia się dwóch koncepcji członków Admiralicji. Początkowo zakładano, że okręty zostaną uzbrojone w dwa dwulufowe stanowiska szybkostrzelnych armat Mk XVI kalibru 102 mm, które posiadały zdolność zwalczania celów morskich oraz powietrznych. Część z nich uważała, że na pokładzie nowych stawiaczy min powinny znaleźć się cztery armaty uniwersalne kalibru 120 mm w dwóch dwulufowych zamkniętych wieżach (na wzór rozwiązań przygotowanych dla niszczycieli L/M). Na plus tego pomysłu zgłaszano, że salwa burtowa byłaby cięższa oraz zwiększony byłby zasięg zarówno przy zwalczaniu celów morskich jak i powietrznych. Minusem tego układu było to, że cięższe uzbrojenie spowodowałoby zmniejszenie prędkości o około 2 węzły. Druga z koncepcji zakładała dodanie trzeciego dwulufowego stanowiska armat Mk XVI, która charakteryzowała się mniejszą masą i prędkość zmniejszona byłaby o około 1 węzeł. Ostatecznie do realizacji przeszedł drugi z pomysłów. Kolejnym problemem było znalezienie miejsca dla trzeciego stanowiska. Podobnie jak przy wyborze ostatecznego uzbrojenia głównego starły się dwie koncepcje. Jedna z nich zakładała umieszczenie trzeciego stanowiska na dziobie na superpozycji, a druga na superpozycji na rufie. Z powodu filozofii wykorzystania okrętów, których główną ochroną miała być prędkość, początkowo zwiększyć potencjał artyleryjski w rufowej części jednostek. Dzięki temu zabiegowi, ta część okrętu mogła dłużej zapewnić ochronę przed ewentualnym przeciwnikiem nawodnym. Ostatecznie zdecydowano się na umieszczenie spornego stanowiska na dziobie, dzięki czemu na rufie można było umieścić czterolufowe 40 mm stanowisko pom-pomów Mk VII na podstawie Mk VIII jako główną małokalibrową broń przeciwlotniczą.

    Pierwsze trzy okręty zamówiono w ramach programu rozbudowy floty na rok 1938 roku, czwarty został ujęty rok później, a dodatkowe dwa, częściowo zmodyfikowane, w 1941 roku[4]. Koszty budowy określono na 715000 funtów szterlingów[5].

Opis konstrukcji

   Stawiacze min typu Abdiel otrzymały gładkopokładowy kadłub o długości całkowitej 127,4 metrów, szerokości 12,19 metrów i zanurzeniu przy pełnej wyporności wynoszącym, w I serii, 3,96 metrów na dziobie i 5,33 na rufie, a w II serii 4,96 metrów na dziobie i 5,37 metrów na rufie. Wyporność standardowa jednostek I serii wynosiła 2650 ton, a pełna 3780 ton, w przypadku II serii liczby te wynosiły 2650 i 4100 ton.

   Cechą charakterystyczną bohaterów artykułu była wysoka wolna burta, która była wynikiem zastosowania zamkniętego pokładu minowego. Za i wyładunek min oraz innych ładunków, które mogły być transportowane, odbywał się przez sześć szybów ładunkowych. Każdy z okrętów posiadał dwa dźwigi, które obsługiwały cztery rufowe luki, jak się okazało dzięki temu zabiegowi okręty tego typu nie były uzależnione od infrastruktury portowej.

Nazwa

Motto

Stocznia

Poł. stępki

Wodowanie

W służbie

I seria

Abdiel

Semper Fidelis

JS White & Co – Cowes

29.03.1939 r.

23.04.1940 r.

15.04.1941 r.

Manxman

Stabit quoconque jerceris

Stephen & Sons – Govan

24.03.1939 r.

5.09.1940 r.

20.06.1941 r.

Latona

Vestigia nostra cavate

Thornycroft – Southampton

4.04.1939 r.

20.08.1940 r.

4.05.1941 r.

Welshman

b.d.

Hawthorn Leslie – Newcastle-on-Tyne

8.06.1939 r.

4.09.1940 r.

25.08.1941 r.

II seria

Apollo

Fortis et benignus

Hawthorn Leslie – Newcastle-on-Tyne

10.10.1941 r.

5.04.1943 r.

12.02.1944 r.

Ariadne

Celer et audax

Stephen & Sons – Govan

15.11.1941 r.

16.02.1943 r.

9.10.1943 r.

   Układ napędowy składał się z dwóch turbin parowych Parsonsa z przekładniami redukcyjnymi oraz czterech trójwalczakowych kotłów Admiralicji. Łączna moc wynosiła 72000 KM i była wykorzystywana do napędzania jednostek poprzez dwa wały napędowe. Kotły umieszczone były w dwóch przedziałach, co zwiększało przeżywalność jednostek oraz poprzez instalację trzech kominów, nadawało im dość archaicznego wyglądu. Prędkość maksymalna, przy wyporności maksymalnej, wynosiła 36 węzłów[6]. Zapas paliwa na pierwszych czterech jednostkach wynosił 690 ton, pozwalał na uzyskanie zasięgu 4000 mil morskich z prędkością ekonomiczną wynoszącą 15 węzłów. Na jednostkach II serii zapas paliwa zwiększono do 800 ton, zasięg zwiększył się do 4100 mil morskich przy 15 węzłach.

   Uzbrojenie składało się, w chwili ukończenia, z sześciu armat uniwersalnych Mk XVI kalibru 102 mm umieszczonych w trzech dwulufowych stanowiskach Mk XIXA[7]. Dwa stanowiska znajdowały się w dziobowej części kadłuba w superpozycji, a pozostałe na rufie. Na rufowej nadbudówce umieszczono czterolufowe stanowisko 40 mm działek przeciwlotniczych pom-pom Mk VII na podstawie Mk VIII. Dzięki takiemu umiejscowieniu stanowisko to posiadało promień ostrzału w granicach 270º. Poza tą bronią do walki z lotnictwem zainstalowano dwa poczwórnie sprzężone stanowiska karabinów maszynowych kalibru 12,7 mm systemu Vickers, które umieszczono na skrzydłach mostka.

   Okręty II serii otrzymały inny zestaw uzbrojenia, który obejmował dwa dwulufowe stanowiska armat Mk XVI kalibru 102 mm umieszczone po jednym na dziobie i rufie, w miejsce 40 mm pom-poma otrzymały dwa dwulufowe działka 40 mm Boforsa, które zainstalowano na podstawach Hazemeyer, znalazły się na rufowej nadbudówce. W miejsce karabinów maszynowych Lewisa Ariadne i Apollo zostały uzbrojone w sześć dwulufowych stanowisk 20 mm działek Oerlikona. Cała szóstka okrętów w trakcie służby była przezbrajana, zmiany zostały zaprezentowane w tabeli.

   Do realizacji swoich zadań okręty typu Abdiel mogły zabrać 150-156 min morskich, które umieszczone były w magazynach znajdujących się w kadłubie. Standardowa ilość wynosiła 100 sztuk, zwiększenie liczby o 50-56 było alternatywą, która skutkowała zmniejszeniem prędkości. Ich zrzut dokonywał się przez furty umieszczone na rufie kadłuba. W trakcie prac projektowych, z obawy przed niewystarczającą liczbą nowoczesnych min, postanowiono dostosować je zarówno do min kontaktowych produkowanych w okresie międzywojennym[9] oraz opracowanych w czasie I wojny światowej[10]. Tory minowe dla ilości standardowej rozciągały się wzdłuż obu burt i biegły od rufy do nadbudówki dziobowej. Miejsce na dodatkowe wygospodarowano wewnątrz kadłuba i ciągnęły się od rufy do dźwigów ładunkowych.

   Dodatkowo, do ochrony własnej, jednostki opisywanego typu zostały wyposażone w asdic oraz rufową zrzutnie bomb głębinowych dla 15 sztuk.

Dane taktyczno-techniczne:

 

I seria

II seria

Wyporność standard

2650 ton

2650 ton

Wyporność pełna

3780 ton

4100 ton

Długość

127,4 m

127,4 m

Szerokość

12,19 m

12,19 m

Zanurzenie max

3,96 m (dziób)

5,33 m (rufa)

4,96 m (dziób)

5,37 m (rufa)

Napęd

2 turbiny Parsona z przekładniami redukcyjnymi i 4 kotły Admiralicji

Moc maszyn

72000 KM

72000 KM

Prędkość

36 węzłów

36 węzłów

Zasięg

4000 mil przy prędkości 15 w

1050 mil przy prędkości max

4600 mil przy prędkości 15 w

1200 mil przy prędkości max

Uzbrojenie (wg projektu)

3xII 102 mm Mk XVI

1xIV 40 mm pom-pom Mk VII

2xIV 12,7 mm Vickers

150-156 min morskich

15 bomb głębinowych

2xII 102 mm Mk XVI

2xII 40 mm Bofors

6xII 20 mm Oerlikon

156 min morskich

15 bomb głębinowych

Załoga (wg projektu)

236 osób

257 osób

   Jednostki I serii zostały wyposażone w dwa reflektory morskie o średnicy 112 cm, II seria została od początku pozbawiona tego elementu. Wszystkie okręty od momentu wejścia do służby były wyposażone za to w radary: ostrzegania nawodnego i powietrznego typu 286 oraz kierowania ogniem 285 (okręty I serii); 276, 291 i 285 (okręty II serii).

Służba

  Abdiel jeszcze w czasie przyspieszonych prób stoczniowych wykonał pierwsze zadania bojowe, 24 marca postawił pole minowe przeciw okrętom podwodnym na Ławicy Little Sole, a w nocy 28 na 29 marca w rejonie Brestu. Pierwsza z ofensywnych zapór miała w zamyśle zablokować w tym francuskim porcie niemieckie pancerniki Scharnhorst i Gneisenau. Po tym zadaniu, z powodu problemów z maszynownią powrócił do Cowes, gdzie pozostał do oficjalnego wcielenia do służby. 17 kwietnia po załadowaniu zaopatrzenia wyruszył w rejs na Maltę, od Gibraltaru (do którego dotarł 24 kwietnia) był eskortowany przez krążownik Dido oraz niszczyciele Kelly, Kelvin, Kashmir, Kipling, Jackal oraz Jersey. Zespół dotarł na Maltę 28 kwietnia, po czym całość udała się do Aleksandrii jako wzmocnienie tamtejszych sił Royal Navy, docierając na miejsce 30 kwietnia. Na początku maja wziął udział w osłonie końcowej trasy konwoju Tiger, który dostarczył do Egiptu czołgi z Wielkiej Brytanii, po czym w drugiej połowie tego miesiąca wziął udział w walkach na Morzu Egejskim. 21 maja postawił pole minowe w rejonie Kanału Korynckiego, a od 23 do 1 czerwca wykonał 3 rejsy z żołnierzami i zaopatrzeniem pomiędzy Aleksandrią i Kretą. Od 10 czerwca do początku listopada 1941 roku wykonywał rejsy z zaopatrzeniem i personelem pomiędzy Aleksandrią, a Tobrukiem, Cyprem i Bejrutem. W trakcie tych misji na pokładzie okrętu przewożeni byli żołnierze australijskiej 9. Dywizji, indyjskiej 5. Dywizji oraz polskiej Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich. Wśród dostojnych gości w tym okresie transportował z Tobruku do Aleksandrii premiera generała Władysława Sikorskiego, który w tym mieście dokonywał inspekcji polskich oddziałów. W grudniu 1941 roku został skierowany jako wzmocnienie sił brytyjskiej floty wschodniej operującej na Oceanie Indyjskim. 10 stycznia 1942 roku dotarł do Trincomalee i rozpoczął działalność operacyjne. W drugiej połowie stycznia Abdiel postawił cztery pola minowe na wschodnim wybrzeżu Wysp Andamańskich. W czasie stawiania kolejnych trzech pól minowych na podejściach do Cieśniny MacPhersona, 1 lutego tego roku, jednostka weszła na mieliznę. Wypadek ten spowodował uszkodzenia prawego wału napędowego. Okręt powrócił do Colombo na jednym pracującym silniku, skąd na remont udał się do Durbanu. Jak się później okazało miejscowa stocznia nie była w stanie usunąć uszkodzeń, stawiacz min pozostał w porcie do prowizorycznego naprawienia uszkodzeń, które trwały do czerwca, po czym udał się na remont do Wielkiej Brytanii. W drodze zawinął do Cape Town, skąd zabrał do Europy ładunek złota.

HMS Abdiel.

   W trakcie prac stoczniowych, trwających do grudnia, Abdiel został przezbrojony oraz wymieniono radary. 24 grudnia przeszedł do Milford Haven, gdzie załadowano miny, które wykorzystano do postawienia w nocy 29/30 grudnia pola minowego u wybrzeży Bretanii. Po powrocie do portu i ponownym załadunku min jednostka udała się na Morze Śródziemne, docierając do Algieru 6 stycznia 1943 roku. W nocy 8/9 stycznia postawił pole minowe w Cieśninie Sycylijskiej po czym popłynął do Gibraltaru po kolejny ładunek. Kolejne pole minowe postawił 3 lutego, po wykonaniu zadania przeszedł do nowego portu bazowego, starej bazy floty francuskiej w Mers-el-Kebir. Kolejną operację, ciągle w rejonie Cieśniny Sycylijskiej, przeprowadził w nocy 7/8 lutego, po której udał się na krótki remont do Wielkiej Brytanii. Na Morze Śródziemne powrócił 26 lutego i już 28 lutego ponownie postawił miny, tym razem w rejonie Bizerty. W marcu i pierwszej połowie kwietnia przeprowadził 5 operacji minowych w rejonie Cieśniny Sycylijskiej, po czym 11 kwietnia przeszedł do wykonywania zadań transportowych w wschodniej i centralnej części Morza Śródziemnego. W czasie operacji „Husky”, lądowania sił alianckich na Sycylii, Abdiel służył jako okręt transportowy. Na początku września 1943 roku okręt został wykorzystany jako okręt transportowy, mając na pokładzie żołnierzy brytyjskiej 1. Dywizji Spadochronowej, do zajęcia Tarentu. 10 września zespół, ze stawiaczem min w składzie, zawinął do miasta[11], gdzie planowano wyokrętowanie przewożonych żołnierzy i sprzętu. W trakcie manewrów w porcie jednostka wpadła na jedną ze świeżo postawionych przez Niemców min magnetycznych, które miały zablokować stojące w porcie siły włoskie. Eksplozja spowodowała zatopienie okrętu, wraz z nim zginęło 48 członków załogi i 120 żołnierzy, dalszych 120 było rannych.

Latona po wejściu do służby odbył przyspieszone i niepełne próby morskie, w tym czasie bazą okrętu była Scapa Flow. 16 maja wyruszył drogą okrężną (dookoła Afryki) do Egiptu, na pokładzie znalazło się wyposażenie niezbędne dla wojsk walczących na pustyni (działka przeciwpancerne oraz przeciwlotnicze). Do Aleksandrii Lationa dotarła 21 czerwca 1941 roku, gdzie dołączyła do Abdiela. Od lipca tego roku brał udział w misjach transportowych wykonując rejsy na Cypr (lipiec) oraz do oblężonego Tobruku (sierpień – październik). Pomiędzy 12 a 31 sierpniem wykonał cztery rejsy na trasie Aleksandria – Tobruk w czasie których przewiózł 12400 żołnierzy[12], którzy pochodzili z australijskiej 9. Dywizji oraz polskiej Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich. Rejsy te były wykonywane w czasie bezksiężycowych nocy, co zapewniało ochronę przed nieprzyjacielskim lotnictwem, które wówczas było głównym zagrożeniem dla alianckich okrętów zaopatrujących miasto. W trakcie transportu polskich żołnierzy z Aleksandrii, 25 października 1941 roku, okręt został zaatakowany przez niemieckie samoloty. W trakcie ataków, około godziny 20.00, Latona otrzymała trafienie bombą lotniczą, która wybuchła w przedziałach maszynowni powodując rozległe zniszczenia, unieruchomienie okrętu oraz wybuch pożaru. Ze względu na obecność na pokładzie ładunku amunicji oraz trudności z opanowaniem ognia podjęto decyzję o opuszczeniu okrętu. Rozbitkowie zostali podjęci przez eskortujące niszczyciele HMS Hero oraz Encounter. Pierwszy z nich dobił 2 torpedami płonący wrak. Latona była jedynym okrętem z całej serii, która w ciągu swojej krótkiej służby nie została wykorzystana do swojej podstawowej roli – stawiacza min.

Latona transportowała między innymi do Tobruku polskich żołnierzy z brygady karpackiej.

  Manxman po wejściu do służby przeszedł do Scapa Flow, gdzie przeprowadzono szkolenie i postawiono ćwiczebne pole minowe, po którym na początku lipca wyznaczono go do transportu min morskich do Murmańska. Zaostrzająca się sytuacja na Morzu Śródziemnym spowodowała jednak, że dołączył do zespołu Royal Navy eskortującego konwój WS-9C płynącego do Gibraltaru, a stamtąd na Maltę. W okresie 22 lipca – 4 sierpnia 1941 roku wykonał dwa rejsy z zaopatrzeniem między Gibraltarem i Maltą po których popłynął do Wielkiej Brytanii, do portu Milford Haven, po ładunek min z którymi 19 sierpnia powrócił do Gibraltaru. Tam przygotował się do operacji „Mincemeat”, postawieniu min w Zatoce Genueńskiej. W celu zachowania zaskoczenia oraz zwiększenia powodzenia misji Manxman został ucharakteryzowany na francuski niszczyciel Leopard i miał przejść przez wody terytorialne Francji Vichy, płynąć pod francuską banderą. Ryzykowna operacja udała się, jednak z powodu defektu części min pole minowe szybko zostało odkryte przez Włochów. 30 sierpnia 1941 roku okręt powrócił do Wielkiej Brytanii. We wrześniu i październiku stawiał miny u wybrzeży Norwegii (3/4 września) oraz na wodach Kanału La Manche (17 września – 18 października) oraz na Zatoce Biskajskiej (21/22 października). Od 26 do 31 października znajdował się w remoncie w stoczni w Portsmouth. Od 3 listopada, przez miesiąc, stacjonował z ładunkiem min w Scapa Flow, jednak nie został wykorzystany. Na początku grudnia nastąpiła wymiana ładunku na zaopatrzenie dla Gibraltaru, po udanym rejsie powrócił do Milford Haven, gdzie 20 grudnia załadował miny, które postawił 23 grudnia na Zatoce Biskajskiej, po zakończonej misji popłynął do Liverpoolu na remont dokowy, który trwał do 28 stycznia 1942 roku. W lutym postawił 1092 miny w 7 ofensywnych zagrodach minowych na Zatoce Biskajskiej. W marcu tego roku, w wyniku uszkodzeń odniesionych przez Abdiela, Manxman został skierowany w jego zastępstwie na Ocean Indyjski. Z Wielkiej Brytanii zabrał zaopatrzenie do Gibraltaru, a stamtąd trasa rejsu biegła dookoła Afryki z postojem w Simons Town, do Brytyjskiej Floty Wschodniej dołączył 15 maja 1942 roku w Kilindini. W czasie pobytu na Oceanie Indyjskim wziął udział w operacjach w rejonie Madagaskaru oraz rejsach zaopatrzeniowych docierając do portów Colombo, Trincomalee, Bombaj, Kalkuta, Vizgapatan oraz bazy na atolu Addu. 16 października opuścił Brytyjską Flotę Wschodnią i przez Morze Czerwone przeszedł do Aleksandrii, gdzie dotarł 1 listopada. W I połowie miesiąca wykonał rejs z zaopatrzeniem na Maltę[13], po którym postawił pole minowe (28/29 listopada) w Cieśninie Sycylijskiej. 1 grudnia 1942 roku, w czasie rejsu z Algieru do Gibraltaru, gdzie miał pobrać ładunek min morskich, okręt został storpedowany przez okręt podwodny U-375[14]. Pojedyncza torpeda trafiła w przedział maszynowni unieruchamiając jednostkę, obecność niszczycieli Pathfinder i Eskimo spowodowała odpędzenie przeciwnika i podjęcie akcji ratowniczej. Uszkodzony Manxman został odholowany do Mers-el-Kebir, gdzie przez 2 tygodnie przygotowano go do rejsu do Gibraltaru (dotarł tam 18 grudnia). W miejscowej stoczni marynarki wykonano naprawy, mające pozwolić na przejście okrętu do Wielkiej Brytanii na remont generalny. Prace trwały do drugiej połowy czerwca 1943 roku, po czym na holu został wysłany do Newcastle, okręt pozostał w stoczni do marca 1945 roku. Po próbach stoczniowych 10 kwietnia tego roku jednostka ponownie znalazła się w służbie i rozpoczęła przygotowywania do przejścia na Pacyfik. Do Australii, dokładniej do Fremantle, dotarł 27 lipca 1945 roku, za późno na wzięcie udziału w działaniach bojowych. Po zakończeniu wojny pozostał na Dalekim Wschodzie transportując żołnierzy oraz jeńców wojennych między Japonią i Australią, w 1946 roku powrócił do Wielkiej Brytanii na remont po którym ponownie znalazł się na Pacyfiku, gdzie w roli szybkiego transportowca, pozostał do końca 1947 roku. W trakcie powrotu do Europy, w styczniu 1948 roku, wziął udział w tłumieniu zamieszek w Adenie, po czym został skierowany do rezerwy. Wojna w Korei spowodowała, że w 1951 roku Manxman został reaktywowany i wykonywał operacje na wodach Morza Śródziemnego. W 1953 roku ponownie wycofano go do rezerwy, jednak pozostał na Morzu Śródziemnym, na Malcie. W grudniu 1955 roku okręt przeszedł przebudowę i adaptację do roli okrętu flagowego Floty Śródziemnomorskiej, którym został w lutym 1956 roku. Krótko po ponownym wcieleniu do służby po raz kolejny został wykorzystany jako szybki transportowiec, dostarczając pomoc humanitarną do Bejrutu[15], gdzie miało miejsce trzęsienie ziemi. W listopadzie tego roku wziął udział w operacjach związanych z Kryzysem Sueskim. Na początku 1957 roku ponownie znalazł się w rezerwie, został wycofany na Malcie, po czym w styczniu 1958 roku przeholowano go do Gibraltaru. W 1960 roku został wysłany do Chatham, gdzie przebudowano go do roli jednostki wsparcia trałowców, w lutym 1963 roku ponownie został wcielony do służby 6. eskadry trałowców. W lipcu tego roku trafił na Daleki Wschód, gdzie operował w rejonie północnego Borneo w czasie konfliktu Malezji z Indonezją i Filipinami[16]. Po 5 latach operowania na Pacyfiku Manxman powrócił do Europy w listopadzie 1968 roku, po kolejnej przebudowie został okrętem szkolnym dla mechaników okrętowych. We wrześniu 1970 roku, po uszkodzeniach spowodowanych wybuchem pożaru, został wycofany ze służby i przeznaczony na złom. 3 października 1971 roku został przeholowany z Chatham do Newcastle, gdzie pocięto go na złom.

  Welshman po wejściu do służby został skierowany do Scapa Flow, gdzie przeszedł testy. Po ich zakończeniu dołączył do 1. eskadry stawiaczy min stacjonujących w Kyle of Lochalsh w Szkocji. 23 września wykonał pierwszą operację stawiania min, zaporę przeciw okrętom podwodnym w rejonie Butt of Lewis. W październiku tego roku przeprowadził jedną akcję stawiania obronnego pola minowego, po czym w listopadzie przeszedł do Scapa Flow, gdzie oczekiwał na operację stawiania min u wybrzeży Norwegii (operacja została odwołana). W grudniu stawiał miny na wodach Zatoki Biskajskiej oraz Kanału La Manche. W styczniu wykonywał zadania transportowe, zawijając do Gibraltaru, Freetown oraz Takoradi, po czym wrócił do Wielkiej Brytanii. W lutym przeprowadził 8 misji stawiania min, na wodach Kanału La Manche oraz w pobliżu wybrzeży okupowanej Francji. Marzec spędził w stoczni w Tyne, po czym, w kwietniu, wykonał 3 operacje minowe po których skierowany został do Plymouth, gdzie został przystosowany do roli transportowca paliwa. Po zakończeniu prac przeszedł do Gibraltaru, skąd 8 maja wyruszył na Maltę. Po udanym zakończeniu rejsu, 12 maja w Gibraltarze udał się na remont do Wielkiej Brytanii, a po zakończeniu prac 29 maja powrócił na Morze Śródziemne. 1 czerwca Welshman zderzył się z holownikiem portowym, usunięcie uszkodzeń przeprowadzono na miejscu i 10 czerwca wyruszył w kolejny rejs na Maltę, docierając na miejsce przeznaczenia 15 czerwca. 19 czerwca powrócił do Gibraltaru, skąd ponowie musiał udać się do Wielkiej Brytanii w celu usunięcia uszkodzeń. Powrócił na Morze Śródziemne 13 lipca i w tym miesiącu oraz w sierpniu wykonał dwa rejsy z zaopatrzeniem na Maltę. We wrześniu został przerzucony do Aleksandrii, skąd wykonywał rejsy transportowe we wschodniej części Morza Śródziemnego oraz rejsy wahadłowe na linii Aleksandria – Malta – Gibraltar. Tego typu rejsy wykonywał do listopada 1942 roku, po czym rozpoczął transport sprzętu i personelu głównie między Gibraltarem i Algierem oraz Maltą. 1 lutego 1943 roku w czasie rejsu z zaopatrzeniem do Tobruku został zaatakowany przez okręt podwodny U-617[17], niemiecki okręt odpalił cztery torpedy z których trafiły dwie. To wystarczyło do szybkiego zatonięcia Welshmana, na pokładzie którego zginęły 155 osoby.

  Apollo po wejściu do służby został skierowany do Scapa Flow, gdzie przeprowadzono próby i zgrywanie załogi. W marcu przeszedł do Milford Haven, skąd rozpoczął operacje stawiania min w rejonie północnych wybrzeży okupowanej Francji. Zadania te wykonywał do końca maja 1944 roku, po czym wziął udział w operacji inwazyjnej w Normandii. 7 czerwca, mając na pokładzie między innymi generała Eisenhowera i admirała Ramsaya wpadł na mieliznę. Pasażerowie przeszli na niszczyciel HMS Undaunted, zaś Apollo udał się do Tyne na remont, który trwał do 30 września. W październiku zgrywał załogę w oparciu o bazę Scapa Flow, po czy (25 października) powrócił do Milford Haven, skąd wykonywał operacje minowe skierowane przeciwko niemieckim okrętom podwodnym. Jeszcze w tym miesiącu i w pierwszej połowie listopada postawił sześć zapór minowych, a w dniach 12-17 przechodził przegląd w stoczni w Plymouth. W drugiej połowie listopada sześć kolejnych zapór minowych. W grudniu postawił jedno pole minowe, a od 4 do 24 grudnia w Plymouth przechodził zabieg czyszczenia kotłów. W styczniu 1945 roku przeszedł do Scapa Flow, skąd wykonywał zadania na wodach norweskich. Łącznie w tym miesiącu wziął udział w pięciu akcjach minowych. W lutym i marcu wziął udział w kolejnych misjach minowych, a pod koniec marca był wykorzystany do prób z nową miną morską, oznaczoną jako Mark XXVII, która miała być wykorzystana do pól minowych przeciwko okrętom podwodnym. W kwietniu, w ramach sformowanego zespołu Force 5[18], przeszedł do Murmańska. Zadaniem zespołu było postawienie ochronnych pól minowych w rejonie Półwyspu Kolskiego, misja została wykonana w drugiej połowie miesiąca, po czym całość sił brytyjskich powróciła do Wielkiej Brytanii.

   Po zakończeniu II wojny światowej w Europie Apollo został wykorzystany, wraz z Ariadne, do przewiezienia do Norwegii członków rządu i rodziny królewskiej. W II połowie maja została podjęta decyzja o przerzuceniu okrętu na Pacyfik, jednostka dotarła do Melbourne 1 sierpnia 1945 roku i nie wzięła już udziału w działaniach bojowych

   Zadaniem zespołu było postawienie ochronnych pól minowych w rejonie Półwyspu Kolskiego, misja została wykonana w drugiej połowie miesiąca, po czym całość sił brytyjskich powróciła do Wielkiej Brytanii. Po zakończeniu II wojny światowej w Europie Apollo został wykorzystany, wraz z Ariadne, do przewiezienia do Norwegii członków rządu i rodziny królewskiej. W II połowie maja została podjęta decyzja o przerzuceniu okrętu na Pacyfik, jednostka dotarła do Melbourne 1 sierpnia 1945 roku i nie wzięła już udziału w działaniach bojowych. Po zakończeniu wojny na Dalekim Wschodzie był wykorzystywany jako szybki transportowiec, który odbywał rejsy między Japonią, a bazami brytyjskimi i amerykańskimi w Szanghaju, Hong Kongu, wyspie Manus. W drugiej połowie 1946 roku powrócił do Wielkiej Brytanii, gdzie w Chatham został skierowany do rezerwy. W 1951 roku został reaktywowany i klasyfikowany jako szybki transportowiec. Apollo był głównie wykorzystywany na wodach europejskich, dwukrotnie odwiedził Leningrad. W 1961 roku został wycofany ze służby, w 1962 roku sprzedano go na złom.

  Ariadne – po wejściu do służby przeszedł do Scapa Flow, gdzie przeszedł próby i zgrywano załogę. Na Orkadach pozostał do grudnia 1943 roku, po czym przeszedł do Gibraltaru, gdzie dołączył do zespołu[19] mającego na celu przechwycenie niemieckiego łamacza blokad Alsterufer[20]. 29 grudnia powrócił do Wielkiej Brytanii. Na początku stycznia 1944 roku na mocy porozumienia ze Stanami Zjednoczonymi, Ariadne został wysłany na Pacyfik, gdzie miał dołączyć do sił US Navy. W drugiej połowie lutego zawinął (po rejsie przez Atlantyk i Kanał Panamski) do Pearl Harbor, po doposażeniu w dodatkową broń przeciwlotniczą, zgraniu załogi, zapoznaniu jej z procedurami amerykańskimi oraz zaprezentowanie jednostki przedstawicielom marynarki amerykańskiej okręt został włączony w skład 7. Floty, dołączył do niej w maju 1944 roku. Jeszcze w tym miesiącu przeprowadził pierwszą operację minową, stawiając pole w rejonie miejscowości Wewak na Nowej Gwinei. Kolejne pola, w tym samym rejonie, postawił w czerwcu, lipcu oraz sierpniu. Pod koniec sierpnia został przeklasyfikowany na szybki transportowiec i został wykorzystany w czasie inwazji na Wyspę Leyte. W czasie II bitwy na Morzu Filipińskim (w dniach 23-26 października) znajdował się na kotwicowisku w Zatoce Leyte. Zadania transportowe wykonywał do końca 1944 roku, kiedy podjęto decyzję o powrocie okrętu do Wielkiej Brytanii. Do Plymouth dotarł pod koniec marca 1945 roku, a po przeglądzie stoczniowym rozpoczął stawianie min na wodach europejskich. Do zakończenia II wojny światowej w Europie wziął udział w 5 operacjach minowych. 11 maja, wraz z Apollo, przewiózł do Oslo członków rządu i rodziny królewskiej, a po powrocie do Devonport podjęto decyzję o przerzuceniu jednostki ponownie na Pacyfik, do Melbourne dotarł w sierpniu 1945 roku.

   Po zakończeniu wojny okręt pozostał na Pacyfiku i podobnie jak pozostałe jednostki tego typu był wykorzystywany w charakterze szybkiego transportowca. W drugiej połowie 1946 roku powrócił do Wielkiej Brytanii i skierowany do rezerwy. Mimo kryzysów (wojna koreańska czy kryzys sueski) pozostał w rezerwie do 1965 roku, kiedy podjęto decyzję o wycofaniu ze służby i sprzedaniu na złom.

Zmiany w uzbrojeniu:

 

Abdiel

Manxman

Latona

Welshman

Ariadne

Apollo

Wg projektu

3xII 102 mm Mk XVI

1xIV 40mm pom-pom Mk VII

2xIV 12,7 mm

2xII 102 mm Mk XVI

2xII 40 mm Mk IV Bofors

6xII 20 mm Oerlikon

1942

3xII 102 mm Mk XVI

1xIV 40 mm Mk VII

7xI 20 mm Oerlikon

-

3xII 102 mm Mk XVI

1xIV 40 mm Mk VII

7xI 20 mm Oerlikon

-

-

1944

-

-

-

-

2xII 102 mm Mk XVI

2xII 40 mm Mk IV

1xII 40 mm

5xII 20 mm Oerlikon

2xII 102 mm Mk XVI

2xII 40 mm Mk IV

6xII 20 mm Oerlikon

2xI 20 mm Oerlikon

1945

-

3xII 102 mm Mk XVI

1xIV 40 mm Mk VII

4xII 20 mm Oerlikon

-

-

-

-

1946

-

-

-

-

2xII 102 mm Mk XVI

3xII 40 mm Mk IV

5xI 40 mm Bofors

2xII 102 mm Mk XVI

2xII 40 mm Mk IV

6xI 40 mm Bofors

2xI 20 mm Oerlikon

1956

-

2xII 102 mm Mk XVI

1xII 40 mm Mk V

4xI 40 mm Mk VII

-

-

-

-

1957

-

-

-

-

-

2xII 102 mm Mk XVI

2xII 40 mm Mk V

2xI 40 mm Mk VII

1963

-

1xII 40 mm Mk V

4xI 40 mm Mk VII

-

-

-

-

Przypisy:

[1] Początkowo klasyfikowane były jako krążowniki minowe, dopiero w 1942 roku zostały przeklasyfikowane na szybkie stawiacze min.

[2] Każdy z niszczycieli po szybkim zainstalowaniu torów minowych na pokładzie głównym mógł zabrać do 60 min, jednak tylko cztery jednostki typu I były w latach 1939-41 wykorzystywane do tego typu zadań.

[3] Okręt zbudowała stocznia w Devenport, położenie stępki miało miejsce 29.11.1922 roku, a do służby wszedł 5.5.1927 roku. Wyporność standardowa 6740 ton, wyporność pełna 8370 ton, długość 164,28 metrów, szerokość 17,98 metrów, zanurzenie 5,23 metrów. Napęd stanowiły turbiny parowe Parsonsa z przekładniami oraz 6 kotłów Yarrow, napęd dodatkowy (przeznaczony do prędkości ekonomicznej) zastosowano napęd elektryczno-dieslowski; łączna moc układu napędowego wynosiła 40000 KM i pozwalała na rozpędzenie okrętu do prędkości 28 węzłów. Uzbrojenie składało się z czterech pojedynczych armat Mk VIII kalibru 120 mm oraz cztery pojedyncze działka przeciwlotnicze kalibru 40 mm pom-pom. Na pokład można było zabrać 280 min morskich.

[4] W części publikacji wskazuje się iż Apollo i Ariadne były zamówione jako uzupełnienie strat, jednakże ich zamówienie zostało złożone przed utratą pierwszego okrętu. Powodem decyzji Admiralicji o zwiększeniu ilości jednostek typu Abdiel był ich „sukces” w roli szybkich transportowców i duże potrzeby na szybkie jednostki transportowe oraz minowe.

[5] 2 poprawione jednostki (Apollo i Ariadne) kosztowały już 807000 funtów szterlingów.

[6] Według obliczeń, przy wyporności standardowej i sprzyjających warunkach morskich okręty mogły rozpędzić się do prędkości 39,75 węzła.

[7] Armaty Mk XVI miały długość lufy 4838,7 mm (47,6 kalibrów) i masę całkowitą 2042 kg. Strzelały one pociskami o wadze 15,88 kg z prędkością początkową 811 m/s. Zasięg maksymalny, przy kącie strzelania 45º wynosił 18150 metrów, a wysokość przy kącie strzelania 80º wynosił 11890 metrów. Szybkostrzelność 12 strzałów na minutę. Masa stanowiska Mk XIXA wynosiła 15749 kg, a kąty podniesienia luf -10º/+ 80º.

[8] Pom-pom Mk VII był rozwinięciem ośmiolufowego stanowiska Mk VIII, które było przeznaczone dla mniejszych jednostek (krążowniki, lotniskowce eskortowe, niszczyciele). Długość lufy wynosiła 1574,8 mm (39,4 kalibrów), strzelały pociskami o masie 0,76 kg z prędkością początkową 732 m/s. Skuteczny zasięg rażenia wynosił 6220 metry, a pułap 3960 metrów.

[9] Miny te oznaczono jako Mark XIV i Mark XV. Pierwszą z nich opracowano w latach 20. i występowała w dwóch wariantach, różniących się masą (145 i 227 kg). Mina Mark XV opracowana została na początku lat 30., występowała również w dwóch wariantach masowych (381 i 227 kg).

[10] Mina HII, używana była w początkowej fazie II wojny światowej. Posiadała ładunek bojowy o masie 145 kg.

[11] Włochy skapitulowały 8 września, więc zamiast operacji desantowej postanowiono wpłynąć do portu.

[12] 6300 żołnierzy przewiezionych do Tobruku i 6100 zabranych do Aleksandrii.

[13] Udany rejs Maxmana był pierwszą zakończoną sukcesem próbą dostarczenia zaopatrzenia z Egiptu na wyspę przez jednostkę nawodną od 12 tygodni.

[14] U-375 należał do typu VIIC, znajdował się w służbie od 19 lipca 1941 roku. Jego jedynym dowódcą był Jürgen Könenkamp. W listopadzie został przerzucony na Morze Śródziemne, gdzie wykonał 10 patroli bojowych. W ich trakcie zatopił 10 statków handlowych oraz uszkodził Manxmana. 30 lipca 1943 roku został zatopiony przez amerykański ścigacz okrętów podwodnych PC-624.

[15] Ładunek obejmował 4000 koców, 2000 materaców, 1000 namiotów, racje żywnościowe dla 1000 osób na 7 dni.

[16] Konflikt wybuchł w 1963 roku w trackie formowania się Malezji i przejęcia przez to państwo terytoriów w północnej części wyspy Borneo. Spór dotyczył dwóch rejonów: Sabah oraz Sarawak, do których swoje roszczenia wnosiły właśnie Filipiny (Sabah) i Indonezja (Sarawak). Pierwsze rozwiązanie tego sporu na drodze dyplomatycznej doprowadziło do sformowania Komisji Cobbolda, w skład której znaleźli się przedstawiciele Wielkiej Brytanii i Malezji, która przyznała oba sporne tereny Malezji. Na wniosek Filipin i Indonezji ONZ przysłała międzynarodową komisję, która po przeprowadzeniu wśród ludności zamieszkującej te tereny referendum, także przyznała je Malezji. Odwołanie do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości nie przyniosło rezultatów, Indonezja zrzekła się wszelkich roszczeń, natomiast Filipiny cały czas uważają Sabah za część swojego terytorium.

[17] U-617 należał do typu VIIC i wszedł do służby 9 kwietnia 1942 roku. W trakcie całej służby jego dowódcą był Albrecht Brandi. Na Morzu Śródziemnym operował od II połowy listopada 1942 roku. Łącznie w ciągu swojej kariery posłał na dno 3 okręty wojenne i 8 statków handlowych. 12 września 1943 roku został zniszczony przez alianckie okręty.

[18] W skład zespołu wchodził Apollo oraz niszczyciele Opportune, Obedient oraz Orwell.

[19] W jego skład, poza Ariadne wchodziły krążowniki Penelope i Gambia.

Łukasz Pacholski




Rejestracja

Funkcja chwilowo niedostępna

×

Logowanie

×

Kontakt

×
Serbska haubica samochodowa SORA

Serbska haubica samochodowa SORA

W ostatnich latach nastąpił silny rozwój samochodowych dział samobieżnych, które stały się ciekawą alternatywą dla haubic gąsienicowych. Rozwój koł...

więcej polecanych artykułów