2012-03-01 09:48:18
Żołnierze Wyklęci
19 stycznia 1945 roku władze Armii Krajowej chcąc ochronić swoich oficerów i żołnierzy przed represjami sowieckimi podjęły decyzję o jej rozwiązaniu. Komendant Główny AK Generał Leopold Okulicki ps. „Niedźwiadek” wydał ostatni rozkaz zwracając się do żołnierzy słowami: „Daję wam ostatni rozkaz. Dalszą swą pracę i działalność prowadźcie w duchu odzyskania pełnej niepodległości państwa polskiego i ochrony ludności polskiej przed zagładą. Zwalniam was z przysięgi i rozwiązuję szeregi Armii Krajowej”.
Niektóre działania rozwiązanej Armii Krajowej próbowano przenieść na powstałą w roku 1944 organizację „Niepodległość” (kryptonim „NIE”). Jej pracami kierował Generał Leopold Okulicki. Jednak po jego aresztowaniu przez Sowietów uznano, że organizacja została zdekonspirowana i zdecydowano się na jej rozwiązanie.
Miejsce „NIE” zajęła Delegatura Sił Zbrojnych na Kraj, którą kierował płk. Jan Rzepecki. Jej działalność podobnie jak działalność „NIE” nie trwała zbyt długo.
Po utworzeniu w czerwcu 1945 roku Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej Stanisława Mikołajczyka, przywódcy podziemia niepodległościowego uświadomili sobie, że aby mieć wpływ na walkę o niepodległość potrzebne jest zwycięstwo w wyborach parlamentarnych przewidzianych w ustaleniach konferencji jałtańskiej. W konsekwencji w sierpniu 1945 roku zapadła decyzja o definitywnym rozwiązaniu DSZ i założeniu nowej organizacji koncentrującej się przede wszystkim na wygranej w wyborach.
2 września 1945 roku powstało niezależne Zrzeszenie „Wolność i Niezawisłość” działające w ścisłej konspiracji. Organizatorami Zrzeszenia byli oficerowie AK: płk Janusz Bokszczanin, płk Franciszek Niepokólczycki, płk Jan Rzepecki, płk Antoni Sanojca oraz płk Jan Szczurek-Cergowski. Zrzeszenie miało całkowicie zrezygnować z interwencji zbrojnych i poświęcić się działalności politycznej. Prace całego Zrzeszenia koordynował Zarząd Główny („ZG”) WIN.
Na jego czele stał Prezes. Kolejno byli nimi:
- I Zarząd Główny WIN: Jan Rzepecki „Ożóg”, „Prezes” – aresztowany w listopadzie 1945 roku,
- II Zarząd Główny WIN: Franciszek Niepokólczycki „Teodor”, „Halny” – aresztowany w październiku 1946 roku,
- III Zarząd Główny WIN: Wincenty Kwieciński „Głóg”, „V-T” – pojmany w styczniu 1947 roku,
- IV Zarząd Główny WIN: Łukasz Ciepliński „Ostrowski” – schwytany w listopadzie 1947 roku.
Do podstawowych zadań członków Zrzeszenia należało uświadamianie społeczeństwa i dostarczanie mu rzetelnych informacji oczyszczonych z komunistycznej propagandy. Członkowie organizowali akcje ulotkowe oraz wydawali prasę podziemną. Najbardziej znanym tytułem był wydawany na południu Polski miesięcznik „Orzeł Biały”.
Zarząd starał się również nakłaniać grupy działające na obszarze całej Polski do rozwiązania oddziałów partyzanckich. Nie do końca się to udało. W obawie przed represjami większość oddziałów nie zdecydowała się rozwiązać.
Podejmowano także szereg akcji demaskujących przed społeczeństwem prawdziwą twarz reżimu komunistycznego. Warto wymienić największą z takich akcji „Odpluskwianie” (Akcja „O”), którą przeprowadzono w 1946 roku.
W WiN-ie działały tzw. Brygady Wywiadowcze (BW). Ich zadaniem było zdobywanie informacji dotyczących funkcjonowania dyktatury komunistycznej.
Obok brygad działały na różnych szczeblach organizacyjnych także Oddziały Straży (Samoobrony), której zadaniem było likwidowanie wyjątkowo brutalnych i niebezpiecznych funkcjonariuszy bezpieki. Straż stosowała również kary chłosty na najaktywniejszych działaczach komunistycznych.
Istotnym faktem było podjęcie przez działaczy Zrzeszenia próby odbudowania porozumienia między funkcjonującymi w konspiracji ugrupowaniami politycznymi. W efekcie wiosną 1946 roku powołano do życia Komitet Porozumiewawczy Organizacji Polski Podziemnej (później Komitetu Porozumiewawczego Organizacji Demokratycznych Polski Podziemnej). Zajmował się on przede wszystkim informowaniem środowisk międzynarodowych o faktycznej sytuacji panującej w kraju. Wystosowano między innymi Memoriał do Rady Bezpieczeństwa ONZ, listy do: Prezydenta USA Harry’ego Trumana i Karola Rozmarka Prezesa Kongresu Polonii Amerykańskiej oraz prośbę do Trybunału w Hadze. Pisma były wywożone z Polski i dostarczane przez kurierów WiN.
Potajemnie nawiązano kontakty z Polskim Stronnictwem Ludowym, które stało się naturalnym sprzymierzeńcem Zrzeszenia. Było to bowiem jedyna formacja polityczna, oficjalnie sprzeciwiająca się rządom komunistów.
Prezes II Zarządu Głównego Franciszek Niepokólczycki latem 1946 roku postanowił zorganizować zagraniczną delegaturę Zrzeszenia, która miała wspierać działania w Polsce. Wysłał na Zachód emisariuszy, którzy mieli odpowiadać za zorganizowanie zagranicznej delegatury oraz utrzymanie kontaktów z legalnymi władzami na uchodźctwie.
Według oficjalnych danych w działalność WiN-u w 1946 roku zaangażowanych było ok 30 tys. osób. Była to największa i najsprawniej działająca organizacja konspiracyjna w powojennej Polsce. Priorytetem dla działaczy było całkowite odzyskanie przez Polskę niepodległości. Walczyli o to z wielką determinacją nie patrząc na grożące im konsekwencje i represje. Walka ta trwała, aż do rozbicia IV ZG i aresztowania jej prezesa Łukasza Cieplińskiego (listopad 1947 r.).
Kolejne lata to pokazowe procesy członków Zarządów Głównych WiN, mające na celu zdyskredytowanie ich w oczach opinii publicznej. Komunistyczni propagandziści przedstawiali działaczy jako złodziei, bandytów i szpiegów. W ten sposób próbowano wymazać odważnych bohaterów z ludzkiej pamięci.
Dnia 1 marca 1951 roku w więzieniu na warszawskim Mokotowie po długich, pokazowych procesach rozstrzelano siedmiu członków ostatniego IV Zarządu Głównego Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość. To właśnie dlatego dzień 1 marca został ustanowiony Narodowym Dniem Pamięci Żołnierzy Wyklętych. Warto podkreślić, że najbardziej zabiegali o to zmarli w katastrofie smoleńskiej śp. Prezydent RP Lech Kaczyński oraz Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Janusz Kurtyka.
Karol Nowicki
