2024-08-28 22:20:20
Blisko 4,7% PKB na obronność Polski w 2025 roku
W dniu 28 sierpnia br. Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy budżetowej na 2025 rok. Zaplanowano w nim dochody budżetu państwa w kwocie 632,6 mld PLN, limit wydatków budżetu państwa na poziomie 921,6 mld PLN i deficyt budżetu państwa w wysokości nie większej niż 289 mld PLN (7,3% PKB). Na obronność w przyszłym roku łącznie ze środków budżetu państwa i Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych (FWSZ) planuje się wydatkowanie kwoty 186,6 mld PLN, co stanowić ma 4,7% Produktu Krajowego Brutto (PKB) Polski planowanego w 2025 roku (w wysokości 3 973,1 mld PLN) i blisko 19% łącznych wydatków budżetu państwa i FWSZ. Oznacza to wzrost planu wydatków na obronność w przyszłym roku w stosunku do planu na 2024 rok o 28,6 mld PLN tj. 18,1%.
Plan wydatków na obronność w 2025 roku jest imponujący, ale jego realizacja będzie w istotnym stopniu uzależniona od determinacji rządzących do zaciągania w ramach FWSZ nowych kredytów i emisji obligacji. Fot. st. kpr. Wojciech Król/CO MON.
Na łączne wydatki obronne zaplanowane w 2025 roku w kwocie 186,548 mld PLN składają się:
- Wydatki z budżetu państwa w wysokości 124,302 mld PLN (3,13% PKB), z czego do FWSZ ma zostać przekazana kwota 14,021 mld PLN;
- Wydatki z FWSZ w wysokości 76,267 mld PLN.
Wyjaśnijmy jeszcze, że łączne wydatki na obronność w 2025 roku to suma środków z budżetu państwa i z FWSZ, pomniejszona o kwotę przekazywaną z budżetu państwa do FWSZ.
Wydatki z budżetu państwa
Wydatki z budżetu państwa na obronę narodową na 2025 rok zaplanowano w łącznej wysokości 124,302 mld PLN, co stanowi 3,1% planowanego PKB Polski w roku 2025 określonego, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny, w założeniach projektu budżetu państwa na rok 2025, na kwotę 3 973,1 mld PLN.
W stosunku do projektu budżetu na 2024 rok jest to wzrost o 6,162 mld PLN (5,2%).
Kwota łącznych wydatków budżetowych obejmuje wydatki określone: w części 29. „Obrona narodowa” i w dziale 752 „Obrona narodowa” w innych częściach budżetu państwa. W ramach tej kwoty środki w wysokości 51,783 mld PLN zaplanowano na wydatki majątkowe, co stanowi 41,7% wydatków obronnych i gwarantuje realizację postanowień ustawy o obronie Ojczyzny.
W ramach wydatków obronnych ujętych w budżecie państwa zaplanowano:
- 123,556 mld PLN w budżecie części 29. „Obrona narodowa” (w odniesieniu do planu na 2024 rok jest to wzrost o 6,036 mld PLN, tj. 5,1%),
- 746,4 mln PLN w dziale 752 „Obrona narodowa” w innych częściach budżetu państwa (w odniesieniu do planu na 2024 rok jest to wzrost o 126,2 mln PLN, tj. 20,4%).
W części 29. „Obrona narodowa” w ramach zaplanowanej kwoty sfinansowane będą:
- wydatki majątkowe w kwocie 51,547 mld PLN, przeznaczone głównie na realizację inwestycji i zakupy inwestycyjne resortu obrony narodowej (w tym na wojskowe inwestycje budowlane oraz zakupy sprzętu wojskowego i uzbrojenia), na współfinansowanie programów inwestycyjnych NATO oraz na przekazanie środków do Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych (14,021 mld PLN). W odniesieniu do planu na 2024 rok jest to spadek o 467,4 mln PLN, tj. 0,9%. Udział wydatków majątkowych w łącznych nakładach na część 29 budżetu wyniesie 41,7%.
- wydatki bieżące w kwocie 48,180 mld PLN, przeznaczone m.in. na wydatki osobowe, tj. uposażenia żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy oraz świadczenia pieniężne relacjonowane do uposażeń, wynagrodzenia sędziów wojskowych, a także wynagrodzenia pracowników cywilnych i nauczycieli wraz z pochodnymi (27,337 mld PLN, w odniesieniu do 2024 roku wzrost o 3,737 mld PLN, tj. 15,8%) oraz na wydatki na zakup usług remontowych, zdrowotnych, telekomunikacyjnych i pozostałych oraz na zakup materiałów i wyposażenia, pozostałego sprzętu i uzbrojenia, energii oraz środków żywności (18,853 mld PLN, w odniesieniu do 2024 roku spadek o 533,1 mln PLN, tj. 2,7%). Łącznie wydatki bieżące w 2025 roku w stosunku do planu z 2024 roku mają ulec zwiększeniu o 3,245 mld PLN tj. 7,2%), a ich udział w łącznych nakładach na część 29 budżetu wyniesie 39,0%.
- świadczenia na rzecz osób fizycznych w kwocie 17,936 mld PLN, przeznaczone m.in. na emerytury i renty dla byłych żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy (11,676 mld PLN, w odniesieniu do 2024 roku wzrost o 562,0 mln PLN, tj. 5,1%) oraz na pozostałe świadczenia, w tym uposażenia żołnierzy DZSW - Dobrowolnej Zasadniczej Służby Wojskowej i TSW - Terytorialnej Służby Wojskowej (6,259 mld PLN, w odniesieniu do 2024 roku wzrost o 1,439 mld PLN, tj. 29,9%). Łącznie wydatki na świadczenia w 2025 roku w stosunku do planu z 2024 roku mają ulec zwiększeniu o 2,001 mld PLN tj. 12,6%), a ich udział w łącznych nakładach na część 29 budżetu wyniesie 14,5%.
- dotacje i subwencje w kwocie 5,894 mld PLN, przeznaczone m.in. na dotacje związane z finansowaniem wojskowego szkolnictwa wyższego, Agencji Mienia Wojskowego, zabezpieczenie potrzeb Sił Zbrojnych realizowanych przez przedsiębiorców, wojskowych instytucji kultury, itp. Łącznie wydatki w tej kategorii w 2025 roku w stosunku do planu z 2024 roku mają ulec zwiększeniu o 1,257 mld PLN tj. 27,1%), a ich udział w łącznych nakładach na część 29 budżetu wyniesie 4,8%.
Środki zaplanowane w dziale 752 „Obrona narodowa” w innych częściach budżetu państwa (na kwotę 746,4 mln PLN) przeznaczone zostaną na sfinansowanie:
- projektów badawczych i celowych w dziedzinie obronności (250 mln PLN),
- „Programu Pozamilitarnych Przygotowań Obronnych RP” w zakresie transportu kolejowego i drogowego na potrzeby wojska (257,6 mln PLN),
- działalności jednostek organizacyjnych prokuratury powszechnej właściwych w sprawach wojskowych (117,6 mln PLN),
- składki do Europejskiej Agencji Kosmicznej (55 mln PLN),
- zadań związanych z przeprowadzeniem kwalifikacji wojskowej (55,9 mln PLN).
Na wydatki na badania naukowe i prace rozwojowe w 2025 roku w zakresie obronności planuje się przeznaczyć łącznie 1,299 mld PLN, co będzie stanowiło jedynie 0,7% łącznych nakładów na obronność. Jest to kwota mniejsza o 21 mln PLN od planu na 2024 rok. To dramatycznie mało.
Biorąc pod uwagę, że na wydatki majątkowe w części 29 budżetu zaplanowano 51,547 mld PLN, ale 14,021 mld PLN z tej kwoty zostanie przekazane do FWSZ, a 500 mln PLN na Fundusz Rozwoju Dróg (wcześniej Funduszu Dróg Samorządowych) z przeznaczeniem na sfinansowanie wydatków związanych z budową i remontami dróg o znaczeniu obronnym, na finansowanie Centralnych Planów Rzeczowych (CPR) pozostanie z tego kwota 37,026 mld PLN. Do tego na finansowanie CPR zostanie przeznaczona prawdopodobnie kwota ok. 8,8 mld PLN wydatków bieżących ujęta w rozdziale „Centralne wsparcie”. Łącznie daje to kwotę 45,8 mld PLN, czyli znacząco niższą, niż określono w dokumencie z 5 lipca 2024 roku „Wytyczne Ministra Obrony Narodowej do planowania budżetowego w resorcie obrony narodowej na 2025 roku”, który zakładał przeznaczenie na CPR w 2025 roku (w zakresie budżetu państwa) kwoty 54,259 mld PLN, z opcją na dodatkowe 7,75 mld PLN. Oznacza to, że planowane wydatki na zakupy sprzętu wojskowego i uzbrojenia ujęte w CPR prawdopodobnie w większym stopniu mają być realizowane ze środków FWSZ, a w mniejszym ze środków budżetu państwa. Z jednej strony decyzja ta ma wpływ na zmniejszenie deficytu budżetu państwa i środki ujęte w FWSZ nie wygasają z końcem roku, co daje większą elastyczność ich wydatkowania, z drugiej strony jednak środki budżetowe są stosunkowo pewne, natomiast wpływy do FWSZ trzeba w dużej części pozyskać dopiero z mechanizmów zwrotnych (kredytów i obligacji).
Fundusz Wsparcia Sił Zbrojnych
Wydatki związane z modernizacją techniczną Sił Zbrojnych w 2025 roku mają być finansowane również z pozabudżetowych środków Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych (FWSZ), zarządzanego przez Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK). W tym miejscu należy przypomnieć, że w ramach FWSZ zgromadzone środki nie przepadają z końcem roku budżetowego, tylko przechodzą do wykorzystania w kolejnym roku. Środki FWSZ nie są także ujmowane w ramach ustawy budżetowej (podano jedynie informacyjnie ich poziom w uzasadnieniu do projektu ustawy budżetowej).
Planuje się, że na początku 2025 roku FWSZ będzie posiadał oszczędzone środki w wysokości 3,287 mld PLN.
Wpływy zaplanowane do uzyskania w 2025 roku przez FWSZ mają wynieść łącznie 76,265 mld PLN, w tym z następujących tytułów:
- Wpływy z tytułu wsparcia udzielonego wojskom obcym oraz udostępniania im poligonów 159,1 mln PLN;
- Wpływy z tytułu specjalistycznych usług wojskowych 17,1 mln PLN;
- Wpływy wynikające z przepisów o Agencji Mienia Wojskowego 9,1 mln PLN;
- Odszkodowania lub kary umowne oraz zwrócone zaliczki, wpływy ze zrealizowanych gwarancji, zabezpieczeń oraz inne środki otrzymane w toku realizacji umów, zawartych na rzecz Sił Zbrojnych 78,2 mln PLN.
- Wpływy z finansowania dłużnego 60,586 mld PLN;
- Środki z budżetu państwa przekazywane przez Ministra Obrony Narodowej 14,021 mld PLN;
- Zwrot podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowego otrzymanych przez organy wojskowe z tytułu realizacji zadań na rzecz sił zbrojnych Stanów Zjednoczonych Ameryki oraz z tytułu udzielonego wsparcia pozostałym wojskom obcym 22,0 mln PLN;
- Środki pochodzące ze źródeł zagranicznych niepodlegających zwrotowi 1,271 mld PLN;
- Odsetki 101,8 ml PLN.
Wydatki zaplanowane do poniesienia w 2025 roku przez FWSZ mają wynieść łącznie 76,267 mld PLN, w tym na następujące cele:
- Wydatki na realizację celów określonych w "Programie rozwoju Sił Zbrojnych" (zakupy sprzętu wojskowego i uzbrojenia) 65,420 mld PLN;
- Spłata kapitału od pozyskanego finansowania dłużnego 3,628 mld PLN;
- Wypłaty odsetek od pozyskanego finansowania dłużnego 3,800 mld PLN;
- Prowizje, opłaty i pozostałe koszty z tytułu organizacji i obsługi finansowania dłużnego 3,410 mld PLN;
- Wynagrodzenie prowizyjne dla BGK 8,6 mln PLN.
W rezultacie na koniec 2025 roku na stanie FWSZ mają pozostać środki w wysokości 3,286 mld PLN, które będzie można wykorzystać w 2026 roku lub w latach następnych. Na zakończenie 2025 roku łączne zadłużenie FWSZ ma osiągnąć poziom 113,1 mld PLN.
Dla porównania warto jeszcze wspomnieć, że w 2024 roku wpływy do FWSZ zaplanowano na poziomie 53,530 mld PLN (w tym 12,805 mld PLN z budżetu państwa), natomiast wydatki FWSZ na cele określone w „Programie rozwoju Sił Zbrojnych” mają wynieść do 45,88 mld PLN. Kosztów z tytułu organizacji i obsługi finansowania dłużnego oraz wynagrodzenia prowizyjnego dla BGK w 2024 roku nie ujawniono.
Podsumowanie
Wydatki na obronność w 2025 rok zaplanowano na rekordowym poziomie 4,7% PKB. To bardzo dobra informacja, biorąc pod uwagę konieczność pilnego podniesienia zdolności Wojska Polskiego, w związku z potencjalnym zagrożeniem ze strony Federacji Rosyjskiej. Taki poziom wydatków (jeśli doczeka się realizacji), może ulokować Polskę na czwartym miejscu pod względem wydatków na obronność wśród europejskich członków NATO (za Wielką Brytania, Niemcami i Francją, a przed Włochami czy Hiszpanią i Holandią).
Jednocześnie taki poziom wydatków oznaczać będzie, że prawie co piąta złotówka z budżetu państwa i FWSZ (licząc łącznie wydatki z tych źródeł) zostanie przeznaczona na cele związane z obroną narodową. To znaczące obciążenie dla Polski. Do tego, m.in. z powodu wysokich wydatków na obronność, deficyt budżetu państwa w 2025 roku ma wynieść aż 289 mld PLN (7,3% PKB), a zadłużenie FWSZ ma wzrosnąć o 60,586 mld PLN, co przyczyni się do zwiększenia poziomu długu publicznego.
Biorąc pod uwagę wydatki na obronność ujęte tylko w części budżetu państwa, będą one zaledwie o 5,2% wyższe niż w planie na 2024 rok, a zatem realnie, uwzględniając planowaną inflację, ten wzrost będzie niemal zerowy. Cały realny wzrost koncentruje się zatem na planie wydatków z FWSZ, który w znaczącej części jest finansowany ze środków zwrotnych. Również proces modernizacji technicznej w większym stopniu ma być finansowany ze środków FWSZ (65,420 mld PLN), niż z budżetu państwa (szacunkowo ok. 45,8 mld PLN). Uzyskanie zatem realnego wzrostu wydatków na obronność oraz pełnych planowanych środków na modernizację Wojska Polskiego, będzie w 2025 roku w istotnym stopniu uzależnione od determinacji rządzących do zaciągania w ramach FWSZ nowych kredytów i emisji obligacji.
Tomasz Dmitruk
Artykuł został zaktualizowany 30.08.2024 roku po publikacji projeku ustawy budżetowej na 2025 rok.
