2026-03-14 13:31:41
Rząd przyjął uchwałę w sprawie Programu Polska Zbrojna
W związku z wetem Prezydenta RP Karola Nawrockiego do projektu ustawy o Finansowym Instrumencie Zwiększenia Bezpieczeństwa SAFE (FIZB), w celu zapewnienia możliwości wykorzystania środków z instrumentu pożyczkowego Unii Europejskiej na obronność SAFE (Security Action for Europe), Rada Ministrów 13 marca br. przyjęła uchwałę w sprawie „Programu Polska Zbrojna”. Tego samego dnia jej treść została opublikowana w Monitorze Polskim. Uchwała upoważnia Ministra Obrony Narodowej oraz Ministra Finansów i Gospodarki do podpisania umów dotyczących instrumentu SAFE. Na jej mocy pożyczki pozyskane z SAFE mają trafić do Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych (FWSZ), a ich spłata ma odbywać się ze środków budżetu państwa, które nie są wliczane do ustawowych wydatków na obronność.
W porównaniu do projektu ustawy o FIZB, przyjęte rozwiązanie oparte o wydatkowanie środków z SAFE poprzez FWSZ w obecnym stanie prawnym uniemożliwia finansowania projektów zgłoszonych do SAFE przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (przewidujących wsparcie Policji, Straży Granicznej i Służby Ochrony Państwa) oraz przez Ministerstwo Infrastruktury (projekty inwestycji drogowych i kolejowych związanych z mobilnością wojskową). Jednocześnie w preambule uchwały znajduje się „deklaracja o kontynuacji działań na rzecz pozyskania środków finansowych także na wsparcie zadań realizowanych przez: Policję, Straż Graniczną i Służbę Ochrony Państwa oraz na rozwój infrastruktury drogowej i kolejowej służącej zwiększeniu bezpieczeństwa państwa”. Nie ma jednak ona odzwierciedlenia w treści samej uchwały.
Uchwała upoważnia Ministra Obrony Narodowej oraz Ministra Finansów i Gospodarki do reprezentowania Rządu RP i podpisania w imieniu Rządu RP umowy i dokumentów dotyczących pożyczki SAFE, którą zaciągnie Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK) na rzecz FWSZ. Dokument wyznacza również Ministra Obrony Narodowej na koordynatora zadań wynikających z planu inwestycji w europejskim przemyśle obronnym, o którym mowa w art. 7 ust. 1 rozporządzenia SAFE.
Na mocy uchwały zobowiązania finansowe BGK z tytułu pożyczki SAFE zostaną objęte gwarancją Skarbu Państwa reprezentowanego przez Ministra Finansów i Gospodarki.
W § 3. Spłata możemy przeczytać, że:
„1) pożyczki SAFE, wraz z odsetkami i innymi kosztami bezpośrednio związanymi z tą pożyczką,
2) kredytów i pożyczek oraz wykup obligacji, o których mowa w art. 45 ust. 1 ustawy, zaciąganych lub emitowanych w zakresie niezbędnym do obsługi pożyczki SAFE, odsetek od tych kredytów, pożyczek i obligacji oraz pokrycie kosztów
bezpośrednio związanych z tymi kredytami, pożyczkami i obligacjami, w tym kosztów emisji obligacji,
3) zobowiązań wynikających z transakcji zabezpieczających, o których mowa w art. 45c ustawy, w zakresie zaciąganych zobowiązań finansowych wynikających z pożyczki SAFE
– nastąpi ze środków, które nie są wliczane do minimalnego limitu wydatków, o którym mowa w art. 40 ust. 1 pkt 2 ustawy” [przy czym przez „ustawę” należy rozumieć ustawę o obronie Ojczyzny – red.].
W praktyce oznacza to, że wszelkie koszty (w tym spłata kapitału i odsetki) związane z pożyczką SAFE będą spłacane spoza ustawowego limitu wydatków na obronność wynoszącego min. 3% PKB (czyli spoza części 29 budżetu państwa „Obrona narodowa”). Jest to zapis mający kluczowe znaczenie dla wydatków MON, dzięki któremu koszty spłaty i obsługi pożyczek z SAFE nie będą obciążały budżetu MON w kolejnych latach.
Z treści przyjętej uchwały wynika również, że administracja rządowa, realizująca zadania z SAFE, zapewni wewnętrzny system kontroli, w tym kontrolę zarządczą i audyt wewnętrzny dotyczący wykorzystania pieniędzy z SAFE, a także, że audyt gospodarowania środkami będzie prowadził również Szef Krajowej Administracji Skarbowej. I w końcu na mocy uchwały zapewniona ma zostać osłona antykorupcyjna i kontrwywiadowcza związana z wykorzystaniem pieniędzy z SAFE.
W artykule „Weto Prezydenta RP do ustawy o FIZB” wymieniliśmy szereg negatywnych konsekwencji wynikających z tego weta. Na szczęście przyjęta uchwała zlikwidowała część z tych konsekwencji, choć nie wszystkie.
Przede wszystkim uchwała likwiduje następujące negatywne konsekwencje:
- Konieczność spłaty z budżetu MON kosztów instrumentu SAFE, czego rezultatem będzie obciążenie budżetu MON szacunkową kwotą ok. 85 mld PLN (odsetki i kapitał) tylko w latach 2026-2039 (w okresie obecnego „Programu Rozwoju Sił Zbrojnych”). W latach 2040-2071 to obciążenie można szacować na dodatkowe ok. 250 mld PLN.
- Ograniczenie możliwość dokonywania kolejnych zakupów z FWSZ w Stanach Zjednoczonych i Korei Południowej, w związku obciążeniem budżetu MON kosztami o których mowa w punkcie powyżej oraz w związku z tym, że FIZB nie odciąży obecnego poziomu zaangażowania FWSZ.
Natomiast uchwała nie zmienia następujących negatywnych konsekwencji:
- Istnieje wysokie ryzyko, że nie będzie możliwości realizacji projektów zgłoszonych przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji o wartości 7,1 mld PLN dotyczących wsparcia Służby Ochrony Państwa, Straży Granicznej i Policji.
- Istnieje wysokie ryzyko, że nie będzie możliwości realizacji projektów zgłoszonych przez Ministerstwo Infrastruktury o wartości 9,2 mld PLN dotyczących realizacji inwestycji drogowych i kolejowych poprawiających mobilność wojsk.
Dla pozostałych negatywnych konsekwencji uchwała powoduje, że maleje ryzyko ich wystąpienia.
Kolejnym krokiem w programie SAFE ma być podpisanie w kolejnych tygodniach umów pożyczkowej i operacyjnej z Komisją Europejską. Wypłaty pierwszych pieniędzy z instrumentu SAFE dla Polski (zaliczki do 15%) można spodziewać się w kwietniu tego roku.
Ogromnym wyzwaniem pozostaje zawarcie przez Agencję Uzbrojenia kilkudziesięciu umów i aneksów głównie z polskimi wykonawcami w terminie do 30 maja tego roku.
W związku z planowanym zasileniem FWSZ środkami z SAFE, konieczna będzie również zmiana planu finansowego FWSZ, który będzie musiał zostać zaopiniowany (w trybie niejawnym) przez Sejmową Komisję Obrony Narodowej.
Z pełną treścią uchwały można zapoznać się TUTAJ.
Tomasz Dmitruk
