• Tweet

Ponad 4,5% PKB na obronność Polski w 2027 roku

     W dniu 28 sierpnia br. Radę Ministrów przyjęła i przekazała do Rady Dialogu Społecznego projekt ustawy budżetowej na 2027 rok. Zaplanowano w nim dochody budżetu państwa w kwocie 695,0 mld PLN, wydatki na poziomie 977,6 mld PLN i deficyt w wysokości do 282,6 mld PLN (6,4% PKB). W przyszłym roku na obronność Polski ze środków budżetu państwa i Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych (FWSZ) planuje się wydatkowanie łącznie 198,2 mld PLN, co stanowić ma 4,51% Produktu Krajowego Brutto (PKB) Polski planowanego w 2027 roku. Należy dodać, że kwota ta nie obejmuje planowanej spłaty kapitału od zadłużenia FWSZ w wysokości 4,7 mld PLN. Wydatki na obronność planowane na 2027 rok w stosunku do planu na ten rok spadną nominalnie o 1,9 mld PLN tj. 1,0%. Na zakończenie 2027 roku zadłużenie FWSZ ma osiągnąć poziom 207,0 mld PLN.

Plan wydatków na obronność w 2027 roku z blisko 200 miliardowym budżetem wydaje się imponujący, ale aż 35% z tej kwoty (69,2 mld PLN) ma zostać sfinansowanych z zadłużenia FWSZ. Fot. st. szer. Paulina Gibner.

Uwarunkowania

  W projekcie budżetu na 2027 rok zmieniono metodykę określania łącznych wydatków na obronność. Do tej pory stanowiły one sumę wydatków: z części 29 budżetu państwa „Obrona narodowa”, z działu 752 „Obrona narodowa” z innych niż 29 części budżetu państwa oraz łącznych wydatków z Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych (FWSZ), pomniejszoną o kwotę wpłacaną z budżetu państwa do FWSZ.

  Od 2027 roku jest to suma wydatków: z części 29 budżetu państwa „Obrona narodowa”, z działu 752 „Obrona narodowa” z innych niż 29 części budżetu państwa oraz łącznych wydatków z Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych (FWSZ), pomniejszona o kwotę wpłacaną z budżetu państwa do FWSZ oraz o kwotę spłaty zadłużenia FWSZ (kapitał). Jest to zasadna zmiana, bowiem pozwala na uniknięcie dublowania wydatków z tego samego tytułu. Trzeba o niej pamiętać porównując wydatki planowane w 2027 roku z wydatkami z lat wcześniejszych.

  Druga istotna zmiana dotyczy wprowadzenia nowej klasyfikacji budżetowej od początku 2027 roku, którą uwzględnia się już w projekcie budżetu na 2027 rok. O ile dotąd (w zakresie wydatków dotyczących obronności) były natępujące podstawowe grupy wydatków: dotacje i subwencje, świadczenia na rzecz osób fizycznych, wydatki bieżące, wydatki majątkowe i wydatki na współfinansowanie projektów z udziałem środków Unii Europejskiej, to od 2027 roku mamy podstawowe grupy wydatków takie jak: transfery bieżące (w praktyce odpowiadające dotacjom i subwencjom bieżącym), świadczenia na rzecz osób fizycznych, wydatki bieżące, wydatki majątkowe, transfery majątkowe (w praktyce odpowiadające dotacjom i subwencjom majątkowym), a w każdej z tych grup podgrupę „współfinansowanie projektów z UE”. Istotnie zmieniono również numerację paragrafów klasyfikacji budżetowej. Zmiany te również utrudniają bezpośrednie porównanie wydatków planowanych w 2027 roku z wydatkami z lat wcześniejszych.

  Przyjęty przez rząd projekt budżetu na 2027 rok skierowany do RDS nie obejmuje planowanych zmian wydatków na potrzeby służb MSWiA (tj. Policji, Straży Granicznej oraz Służby Ochrony Państwa) w ramach Programu Pozamilitarnych Przygotowań Obronnych RP. Na mocy projektu rozporządzenia Rady Ministrów „zmieniającego rozporządzenie w sprawie warunków i trybu planowania i finansowania zadań wykonywanych w ramach przygotowań obronnych państwa realizowanych przez organy administracji rządowej, organy samorządu terytorialnego i przedsiębiorców”, ma być możliwe finansowanie z budżetu na obronność wydatków modernizacyjnych służb MSWiA. Wcześniej planowano sfinansować je z instrumentu pożyczkowego SAFE (Security Action for Europe). Nie doszło jednak do tego z powodu prezydenckiego weta do projektu ustawy o SAFE (o „Finansowym Instrumencie Zwiększenia Bezpieczeństwa”). Projekt ww. rozporządzenia miał zostać przyjęty w III kwartale 2026 roku, jednak dotąd to nie nastąpiło, zatem przekazany do RDS projekt budżetu na 2027 rok nie uwzględnia zmian w wydatkach, które mogą być rezultatem tego rozporządzenia.

Łączne wydatki na obronność

  Na łączne wydatki obronne zaplanowane w 2027 roku w kwocie 198,2 mld PLN składają się:

• Wydatki z budżetu państwa w wysokości 131,730 mld PLN (3,0% PKB);
• Wydatki z FWSZ w wysokości 77,665 mld PLN, pomniejszone o wpływy z budżetu państwa w kwocie 6,516 mld PLN oraz o wydatki planowane na spłatę zadłużenia FWSZ (kapitału) o kwotę 4,723 mld PLN, co daje wartość 66,427 mld PLN (1,51% PKB).

  Dla porównania łączne wydatki obronne zaplanowano w 2026 roku w kwocie 200,1 mld PLN i składały się z:

• Wydatków z budżetu państwa w wysokości 124,829 mld PLN (3,0% PKB);
• Wydatki z FWSZ w wysokości 79,510 mld PLN, pomniejszone o wpływy z budżetu państwa w kwocie 3,335 mld PLN oraz o wydatki planowane na spłatę zadłużenia FWSZ (kapitału) o kwotę 895,7 mld PLN, co daje wartość 75,279 mld PLN.

  Jak widać, wydatki planowane w 2027 roku w stosunku do wydatków planowanych w 2026 roku w zakresie wydatków budżetowych rosną (o 6,9 mld PLN), ale w zakresie wydatków z FWSZ maleją (o 8,8 mld PLN). Przewidziane na 2027 rok łączne wydatki na obronność w kwocie 198,2 mld PLN będą stanowiły 4,51% PKB Polski prognozowanego na 2027 rok tj. 4 389,8 mld PLN (wg. „Wieloletnich założeń makroekonomicznych na lata 2026-2030”).

Wydatki z budżetu państwa

  Wydatki z budżetu państwa na obronę narodową na 2027 rok zaplanowano zgodnie z przepisami ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (z późniejszymi zmianami) w łącznej wysokości 131,730 mld PLN, co stanowi 3,0% szacowanego PKB Polski w 2027 roku. W stosunku do projektu budżetu na 2026 rok jest to wzrost o 6,9 mld PLN (5,5%).

  Całkowite nakłady budżetowe obejmują wydatki określone: w części 29 „Obrona narodowa” i w dziale 752 „Obrona narodowa” w innych częściach budżetu państwa. W ramach tej kwoty środki w wysokości 50,023 mld PLN zaplanowano na wydatki majątkowe i transfery majątkowe, co stanowi 38,0% wydatków obronnych i gwarantuje realizację postanowień ustawy o obronie Ojczyzny. W projekcie na 2026 rok ten wskaźnik był niższy i wynosił 37,1%.

  W ramach wydatków obronnych ujętych w budżecie państwa zaplanowano:

• 125,233 mld PLN w części 29 „Obrona narodowa” (w odniesieniu do planu na 2026 rok jest to wzrost o 6,593 mld PLN, tj. 5,6%),
• 6,497 mld PLN w dziale 752 „Obrona narodowa” w innych częściach budżetu państwa (w odniesieniu do planu na 2026 rok jest to wzrost o 307,4 mln PLN, tj. 5,0%).

  W części 29 „Obrona narodowa” sfinansowane będą:

• wydatki majątkowe i transfery majątkowe w kwocie łącznie 45,198 mld PLN (w tym 36,577 mld PLN wydatki majątkowe i 8,621 mld PLN transfery majątkowe), przeznaczone głównie na realizację inwestycji i zakupy inwestycyjne resortu obrony narodowej (w tym na wojskowe inwestycje budowlane oraz zakupy sprzętu wojskowego i uzbrojenia – 35,9 mld PLN), na współfinansowanie programów inwestycyjnych NATO (374,8 mln PLN) na przekazanie środków do Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych (6,516 mld PLN) i Rządowego Funduszu Rozwoju Dróg (500 mln PLN) oraz na dotacje inwestycyjne. W odniesieniu do planu na 2026 rok jest to wzrost o 3,062 mld PLN, tj. 7,3%. Udział wydatków majątkowych w łącznych nakładach na część 29 budżetu wyniesie jedynie 36,1% (w 2026 roku 35,5%).
• wydatki bieżące w kwocie 54,316 mld PLN, przeznaczone m.in. na wydatki osobowe, tj. uposażenia żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy (planowany wzrost budżetu na ten cel o 5,7%) oraz świadczenia pieniężne relacjonowane do uposażeń, wynagrodzenia sędziów wojskowych, a także wynagrodzenia pracowników cywilnych wraz z pochodnymi (łącznie na ww. pozycje planuje się wydatkować 27,3 mld PLN) oraz na wydatki na zakup usług remontowych, zdrowotnych, telekomunikacyjnych i pozostałych oraz na zakup materiałów i wyposażenia, pozostałego sprzętu i uzbrojenia, energii oraz środków żywności. W odniesieniu do 2026 roku to wzrost o 1,846 mld PLN, tj. 3,5%. Udział wydatków bieżących w łącznych nakładach na część 29 budżetu wyniesie 43,4% (w 2026 roku 44,2%).
• świadczenia na rzecz osób fizycznych w kwocie 18,682 mld PLN, przeznaczone m.in. na emerytury i renty dla byłych żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy oraz na pozostałe świadczenia, w tym uposażenia żołnierzy DZSW - Dobrowolnej Zasadniczej Służby Wojskowej i TSW - Terytorialnej Służby Wojskowej. Łącznie wydatki na świadczenia w 2027 roku w stosunku do planu z 2026 roku mają ulec zwiększeniu o 508,9 mln PLN tj. 2,8%), a ich udział w łącznych nakładach na część 29 budżetu wyniesie 14,9% (w 2026 roku 15,3%).
• transfery bieżące (wcześniej dotacje i subwencje bieżące) w kwocie 7,036 mld PLN, przeznaczone m.in. na dotacje związane z finansowaniem wojskowego szkolnictwa wyższego, Agencji Mienia Wojskowego, zabezpieczenie potrzeb Sił Zbrojnych realizowanych przez przedsiębiorców, wojskowych instytucji kultury, itp. Łącznie wydatki w tej kategorii w 2026 roku w stosunku do planu z 2026 roku mają ulec zwiększeniu o 1,177 mld PLN tj. 20,1%), a ich udział w łącznych nakładach na część 29 budżetu wyniesie 5,6% (w 2026 roku 4,9%). Wzrost wydatków w tej grupie może wynikać m.in. z tego, że część nakładów wcześniej zaliczanych do wydatków bieżących, po zmianie przepisów dotyczących klasyfikacji budżetowej, znalazło się w grupie transferów bieżących.

  Środki zaplanowane na kwotę 6,497 mld PLN w dziale 752 „Obrona narodowa” w innych częściach budżetu państwa przeznaczone zostaną na sfinansowanie:

• zadań o charakterze obronnym wynikających z ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej (OLiOC), łącznie 5,869 mld PLN, w tym w ramach części 42 „Sprawy wewnętrzne” 858,7 mln PLN i 5,010 mld PLN w ramach części 85 „Budżety województw”;
• projektów badawczych i celowych w dziedzinie obronności (250 mln PLN), w ramach części 28 "Szkolnictwo Wyższe i Nauka";
• „Programu Pozamilitarnych Przygotowań Obronnych RP” w zakresie transportu kolejowego i drogowego na potrzeby wojska (78,0 mln PLN) w ramach części 39 "Transport",
• działalności jednostek organizacyjnych prokuratury powszechnej właściwych w sprawach wojskowych (168,7 mln PLN), w ramach części 88 "Powszechne jednostki organizacyjne prokuratury";
• składki do Europejskiej Agencji Kosmicznej (55 mln PLN), w ramach części 20 "Gospodarka";
• zadań związanych z przeprowadzeniem kwalifikacji wojskowej (65,1 mln PLN), w ramach części 85 „Budżety województw”.

  Na wydatki na badania naukowe i prace rozwojowe (B+R) w 2026 roku w zakresie obronności planuje się przeznaczyć łącznie 912,5 mln PLN, co będzie stanowiło jedynie 0,45% łącznych nakładów na obronność. Jest to kwota mniejsza o 106,7 mln PLN od planu na 2026 rok. Wynika to głównie ze zmniejszenia nakładów B+R na projekt budowy fregat Miecznik. W tym przypadku jak mantrę pozostaje ocenić, że to dramatycznie mało. Przy takich nakładach nie można oczekiwać innowacyjności i konkurencyjności polskiego przemysłu obronnego. Niestety obniżanie wydatków na prace B+R w zakresie obronności to stały trend utrzymujący się od kilku lat.

Liczba żołnierzy i pracowników wojska

  Zgodnie z wytycznymi do planowania budżetowego w resorcie obrony narodowej na 2027 rok przyjęto następujące limity średniorocznych stanów żołnierzy i pracowników wojska:

• 163 841 żołnierzy zawodowych (w planie na 2026 rok było to 155 841, mamy zatem wzrost o 8000 żołnierzy);
• 9000 żołnierzy zawodowych w okresie kształcenia (w planie na 2026 rok było to 7800, mamy zatem wzrost o 1200 żołnierzy);
• 3700 żołnierzy Dobrowolnej Zasadniczej Służby Wojskowej (DZSW) na potrzeby kształcenia (w planie na 2026 rok było to 4000, mamy zatem spadek o 300 żołnierzy);
• 40 000 żołnierzy Terytorialnej Służby Wojskowej - TSW (tyle samo co w planie na 2026 rok);
• 18 000 żołnierzy DZSW (w planie na 2026 rok było to 20 000, mamy zatem spadek o 2000 żołnierzy);
• 2000 żołnierzy aktywnej rezerwy (w planie na 2026 rok było to 3000, mamy zatem spadek o 1000 żołnierzy);
• 5000 żołnierzy pasywnej rezerwy (tyle samo co w planie na 2026 rok);

  Łącznie zatem Wojsko Polskie w 2027 roku może liczyć do 234 541 żołnierzy zawodowych, DZSW i TSW (w planie na 2026 rok było to 227 641, mamy zatem wzrost o 6900 żołnierzy). Należy przy tym wyjaśnić, że stany średnioroczne to nie jest liczba etatów, ani też maksymalne dopuszczalne stany ewidencyjne. Oznacza to np. że żołnierzy TSW może być ewidencyjnie na początku 2027 roku 38 tys., a na koniec roku 42 tys. i stan średnioroczny 40 tys. nie zostanie przekroczony.

Fundusz Wsparcia Sił Zbrojnych

  Wydatki związane z modernizacją techniczną Sił Zbrojnych w 2027 roku mają być finansowane również z pozabudżetowych środków Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych (FWSZ), zarządzanego przez Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK). W tym miejscu należy przypomnieć, że w ramach FWSZ zgromadzone środki nie przepadają z końcem roku budżetowego, tylko przechodzą do wykorzystania w kolejnym roku. Środki FWSZ nie są także ujmowane w ramach ustawy budżetowej (podano jedynie informacyjnie ich poziom w uzasadnieniu do projektu ustawy budżetowej).

  Planuje się, że na początku 2027 roku FWSZ będzie posiadał oszczędzone środki w wysokości 4,201 mld PLN.

  Wpływy zaplanowane do uzyskania w 2027 roku przez FWSZ mają wynieść łącznie 77,307 mld PLN, w tym z następujących tytułów:

• Wpływy z finansowania dłużnego 69,178 mld PLN (w tym z instrumentu pożyczkowego SAFE);
• Środki z budżetu państwa przekazywane przez Ministra Obrony Narodowej 6,516 mld PLN;
• Pozostałe wpływy z ustawowych tytułów 1,612 mld PLN.  

   Wydatki zaplanowane do poniesienia w 2027 roku przez FWSZ mają wynieść łącznie 77,665 mld PLN, w tym na następujące cele:

• Wydatki na realizację celów określonych w "Programie rozwoju Sił Zbrojnych" (zakupy sprzętu wojskowego i uzbrojenia, zakupy środków materiałowych oraz wydatki na program "Tarcza Wschód") 66,285 mld PLN;
• Spłata kapitału od pozyskanego finansowania dłużnego 4,723 mld PLN (wydatek ten od 2027 roku nie jest wliczany do nakładów na obronność);
• Wypłaty odsetek od pozyskanego finansowania dłużnego 5,847 mld PLN;
• Prowizje, opłaty i pozostałe koszty z tytułu organizacji i obsługi finansowania dłużnego 800,1 mln PLN;
• Wynagrodzenie prowizyjne dla BGK 10,1 mln PLN.

  Łączne koszty obsługi finansowania dłużnego FWSZ w 2027 roku mają wynieść już 11,370 mld PLN.  W rezultacie na koniec 2027 roku na stanie FWSZ mają pozostać środki w wysokości 3,842 mld PLN, które będzie można wykorzystać w 2028 roku lub w latach następnych. Na zakończenie 2027 roku łączne zadłużenie FWSZ ma osiągnąć poziom 207,0 mld PLN.

  Dla porównania warto jeszcze wspomnieć, że w 2026 roku wpływy do FWSZ zaplanowano na poziomie 79,495 mld PLN (w tym 3,335 mld PLN z budżetu państwa). Wydatki FWSZ na cele określone w „Programie rozwoju Sił Zbrojnych” miały wynieść 72,198 mld PLN, a łączne koszty obsługi finansowania dłużnego FWSZ 7,304 mld PLN. W 2027 roku wydatki na cele modernizacji Wojska Polskiego z FWSZ mają zatem być niższe od planu na 2026 rok o aż 5,912 mld PLN (8,2%). Rząd jednak tłumaczy, że mimo tego, za te pieniądze będzie można kupić więcej sprzętu wojskowego, bowiem wydatki ponoszone w ramach instrumentu SAFE będą zwolnione z podatku VAT.

Podsumowanie

  Wydatki na obronność w 2027 roku zaplanowano na poziomie zbliżonym do tegorocznego, choć nominalnie o 1% niższym. Zamierza się przeznaczyć na nie 198,2 mld PLN, tj. 4,51% PKB. Kwota ta nie obejmuje planowanych wydatków na spłatę zadłużenia FWSZ (kapitału) w wysokości 4,7 mld PLN. Warto rząd pochwalić za tę decyzję (o wyłączeniu kosztów spłaty zadłużenia FWSZ z wydatków na obronność). Niestety, realnie ww. kwota nakładów będzie jeszcze niższa. Jeśli bowiem od 198,2 mld PLN odejmiemy wydatki nie związane bezpośrednio z celami opisanymi w „Programie rozwoju Sił Zbrojnych” tj.: wydatki na obronę cywilną (5,869 mld PLN), wydatki na koszty prowizji i odsetek od zadłużenia FWSZ (6,647 mld PLN) oraz wydatki na Rządowy Fundusz Rozwoju Dróg, czyli na budowę i remonty dróg o znaczeniu obronnym (0,5 mld PLN), to łączne realne wydatki na obronność w 2027 roku zmaleją do 185,1 mld PLN (4,22% PKB Polski). Oczywiście mimo to, nadal będą to ogromne pieniądze, stanowiące istotne obciążenie dla budżetu państwa.

  Należy pamiętać, że planowane wydatki na Wojsko Polskie w 2027 roku mogą realnie jeszcze bardziej zmaleć, jeśli przyjęte zostanie rozporządzenie zwiększające wydatki Programu Pozamilitarnych Przygotowań Obronnych RP na potrzeby służb MSWiA.

  Z kwoty 198,2 mld PLN wydatków obronnych planowanych na 2027 rok aż 69,2 mld PLN, tj. (34,9%), ma zostać pokrytych z finansowania dłużnego pozyskanego przez Bank Gospodarstwa Krajowego w ramach FWSZ. Dodatkowo wiemy, że we wcześniejszych latach planu wydatków FWSZ nie udawało się w pełni realizować. I tak, w 2023 roku jego wykonanie wyniosło 48,7%, w 2024 roku 65,5%, a w 2025 roku 75,8%. Kluczowe znaczenie dla realizacji planu wydatków z FWSZ w kolejnych latach (w tym w 2027 roku), będzie miał poziom wykorzystania środków zwrotnych uzyskanych przez Polskę z instrumentu SAFE.

  W 2027 roku nastąpić ma dalszy spadek nakładów przeznaczanych z budżetu państwa na prace badawczo-rozwojowe z zakresu obronności, co z pewnością nie jest dobrą informacją. Z drugiej strony zapewniono dodatkowe finansowanie zadań obronnych w ramach Funduszu Inwestycji Kapitałowych (na zdolności produkcyjne spółek Polskiej Grupy Zbrojeniowej S.A.) oraz Funduszu Bezpieczeństwa i Obronności, który zasilony jest środkami z KPO.

  Powyższa analiza ma jedynie charakter wstępny. Więcej wniosków będzie można przedstawić wraz z dalszym procedowaniem projektu ustawy budżetowej.

Tomasz Dmitruk

• Tweet