• Tweet

Samolot Golden Eagle KAI

     W latach 90. XX wieku, rozwijający się przemysł lotniczy Korei Południowej, rozpoczął realizację pierwszych, samodzielnych projektów samolotów i śmigłowców, które miały być przeznaczone dla sił zbrojnych tego kraju oraz oferowane na eksport. Dwoma pierwszymi były programy budowy samolotów przeznaczonych do szkolenia pilotów, później do wykonywania zadań bojowych – były to: turbośmigłowy samolot szkolno-treningowy KTX-1 (obecnie znany jako KT-1 Wong Bee) oraz odrzutowy samolot szkolenia zaawansowanego KTX-2 (przyszły T-50 Golden Eagle).

Geneza

     Prace nad tym drugim zostały rozpoczęte przez firmę Samsung Aerospace, w 1992 roku – oznaczenie KTX-2 stanowi skrót od (Korean Trainer eXperimental 2). Już wtedy zakładano, że zastąpi on eksploatowane w Korei Południowej odrzutowe samoloty szkolno-treningowe (wypożyczone od Stanów Zjednoczonych Northrop T-38 Talon oraz BAe Hawk Mk.67) oraz bojowe Northrop F-5. Ze względu na brak doświadczenia, Koreańczycy rozpoczęli rozmowy o współpracy z firmą General Dynamics, która wówczas dostarczała pierwsze wielozadaniowe samoloty bojowe F-16 Fighting Falcon. Zakończyły się one klapą, jednak na szczęście dla Seulu, General Dynamics został przejęty przez koncern Lockheed, który wyraził zgodę na dołączenie do programu. Z całą pewnością można stwierdzić, że zabieg ten był spowodowany faktem mówiącym o zbliżającym się zapotrzebowaniu na tej klasy maszynę w Siłach Powietrznych Stanów Zjednoczonych, która zastąpiłaby eksploatowane samoloty T-38 Talon. Zapotrzebowanie światowe na tego typu konstrukcję (maszyna szkolenia zaawansowanego LIFT oraz lekki samolot bojowy) określono wówczas na około 3500 egzemplarzy w ciągu 30 lat.

Pierwszym użytkownikiem eksportowym T-50 Golden Eagle została w bieżącym roku Indonezja, fot. Lockheed Martin.

     Projekt techniczny KTX-2 zakończono w połowie 1995 roku, wówczas to pojawiły się problemy gospodarczo-finansowe spowodowane kryzysem. W celu ratowania budżetu, Koreańczycy podjęli decyzję o zamrożeniu programu KTX-2 ze względu na przekroczenie kosztów. W ramach reform gospodarczych, które miały uzdrowić sytuację w Korei Południowej, rząd tego kraju podjął także inną decyzję, dotyczyła konsolidacji przemysłu lotniczego (rozbitego wówczas pomiędzy kilkanaście prywatnych podmiotów). W ciągu następnych lat Samsung Aerospace został połączony w lotniczymi elementami koncernów Daewoo (Daewoo Heavy Industry) oraz Hyundai (Hyundai Space and Aircraft), dzięki czemu utworzono konsorcjum Korea Aerospace Industries (KAI). Prace te zakończono w 1999 roku, kiedy realizacja programu KTX-2 znów otrzymała zielone światło. Decyzją rządu koreańskiego, prace nad projektem wznowiono w lipcu 1997 roku – koszty prac rozdzielono pomiędzy budżetem krajowym, firmy Samsung oraz amerykańskiego partnera, koncernu Lockheed Martin. W jego zakładach umieszczono produkcję części komponentów. Pierwszym odbiorcą miały zostać Siły Powietrzne Republiki Korei, które wyraziły zapotrzebowanie na 94 egzemplarze w początkowej fazie prac, a później (wraz z realizacją zaawansowanych odmian) miało ono wzrosnąć o kolejne. Prace projektowe zakończono w drugiej połowie 1999 roku i rozpoczęto budowę prototypów – miały one odpowiadać dwóm wersjom: szkolno-treningowej (która w lutym 2000 roku otrzymała oznaczenie T-50) oraz szkolno-bojowej (która w lutym tego roku otrzymała oznaczenie A-50, później zmienione na T/A-50). Obie odmiany otrzymały wspólną nazwę własną, Golden Eagle. Kolejną wersją jest FA-50, czyli samolot bojowy o możliwosciach myśliwca KF-16.

     Prezentacja pierwszego prototypu T-50 miała miejsce w zakładach koncernu KAI w Sachon 31 października 2001 roku, a jego oblot 20 sierpnia 2002 roku. Tak długi okres był spowodowany wykryciem wad produkcyjnych oraz próbami statycznymi. Dostawy maszyn seryjnych rozpoczęły się w październiku 2005 roku, a rozpoczęcie operacyjnego szkolenia pilotów na tym typie samolotu, rozpoczęło się w pierwszej połowie 2007 roku.

     Podobnie jak pozostali przedstawiciele najnowszych maszyn klasy LIFT Golden Eagle charakteryzuje się elektrycznym układem sterowania typu fly-by-wire oraz silnym układem napędowym (silnik General Electric F404-102 z elektronicznym układem FADEC) pozwalającym na osiągnięcie prędkości naddźwiękowej bez wykorzystania dopalacza (tzw. supercruise) – a więc cech, wyróżniających najnowsze wielozadaniowe samoloty bojowe. Dzięki temu kandydaci do służby na nich, z powodzeniem mogą realizować pełny cykl szkoleniowy na tańszych maszynach pomocniczych.

Opis konstrukcji (T-50 Golden Eagle)

     KAI T-50 Golden Eagle jest jednosilnikowym, dwumiejscowym, samolotem szkolenia zaawansowanego, opracowanym pod koniec XX wieku w myśl koncepcji szkolenia LIFT przez przemysł południowokoreański ze wsparciem przemysłu amerykańskiego.

     Kadłub otrzymał konstrukcję mieszaną (metalowo-kompozytową), półskorupową o przekroju owalnym. Wnętrze podzielono tradycyjnie dla maszyn tej klasy – z przodu nos mieszczący blok awioniki, kabinę dla dwóch członków załogi z fotelami ustawionymi jako tandem, a w środkowej części zbiorniki paliwa oraz jednostkę napędową. Żywotność struktury kadłuba określono na 8000 godzin spędzonych w powietrzu.

Jeden z prototypów samolotu szkolno-bojowego T/A-50B, fot. KAI.

     Skrzydła dwudźwigarowe, o konstrukcji trzyczęściowej otrzymały elementy kompozytowo-metalowe. Zawierają po jednym integralnym zbiorniku paliwa.

     Podwozie trójpodporowe, z kółkiem przednim, jest całkowicie chowane w kadłub i bazuje na rozwiązaniach z samolotu F-16 Fighting Falcon (wąski rozstaw goleni).

     Układ napędowy składa się z pojedynczego silnika General Electric/Samsung Techwin F404-102 wyposażonego w system sterowania FADEC. Jednostka napędowa charakteryzuje się mocą 78,7 kN z dopalaniem, co pozwala na osiągnięcie prędkości maksymalnej na poziomie 1,4 Macha. Wewnętrzny zapas paliwa mieści się w siedmiu zbiornikach o łącznej pojemności 2655 litrów i może być powiększony dzięki możliwości podwieszania dodatkowych zbiorników pod kadłubem i pod skrzydłami.

   Całkowicie cyfrowa awionika (centralny system komputerowy, wyświetlacze HUD, system nawigacyjny) pozwala na symulację pracy stacji radiolokacyjnej oraz zastosowania uzbrojenia podwieszanego. Dane wyświetlane są na wielofunkcyjnych monitorach ciekłokrystalicznych, których układ może być aranżowany według zapotrzebowania zamawiającego.

    Uzbrojenia stałego brak. Wersja T-50 nie jest przeznaczona do przenoszenia uzbrojenia podwieszanego.

Wersje w produkcji lub zaawansowanym opracowaniu

    W 2010 roku KAI może pochwalić się produkcją lub zaawansowanym stopniem opracowywania czterech wersji samolotu T-50 Golden Eagle. Pomiędzy nimi znajdują się dwie odmiany szkolno-treningowe (z możliwością użycia uzbrojenia), odmiana przeznaczona do akrobacji lotniczych oraz wersja bojowa, która ma stanowić odpowiedź na światowe zapotrzebowanie dotyczące lekkiej maszyny bojowej. Poniżej przedstawiamy szczegóły każdej z wymienionych odmian tej koreańskiej konstrukcji.

T-50A - pierwszy i zarazem podstawowy wariant odrzutowego samolotu szkolenia zaawansowanego. Maszyny tej odmiany nie są przystosowane do przenoszenia uzbrojenia podwieszanego oraz nie posiadają uzbrojenia stałego oraz stacji radiolokacyjnej. Zastępują one w Korei Południowej wypożyczone od USAF samoloty T-38 Talon oraz zakupione w Wielkiej Brytanii BAe Hawk Mk.67. Piloci odbywający szkolenie, wykonują na nich 60 godzin lotów, po czym przechodzą na ostatni etap szkolenia – loty z wykorzystaniem uzbrojenia, które realizowane jest obecnie na samolotach Northrop F-5E/F Tiger II. Siły Powietrzne Republiki Korei zamówiły 50 egzemplarzy maszyn tego typu.

T-50B - odmiana przeznaczona dla koreańskiego zespołu akrobacyjnego Black Eagles. Ich zamówienie miało miejsce w 2007 roku, Siły Powietrzne Republiki Korei zakontraktowały wówczas dziesięć egzemplarzy, które trafiły do reaktywowanego zespołu akrobacyjnego lotnictwa wojskowego tego kraju. Został on założony w 1953 roku i do 2007 roku latał na samolotach produkcji amerykańskiej (początkowo P-51 Mustang, potem T-33, F-86 Sabre, F-5A Freedom Fighter oraz A-37B Dragonfly). W 2009 roku otrzymał osiem płatowców T-50A, na których piloci trenują układ artystyczny do momentu wdrożenia dedykowanej dla nich wersji Golden Eagle. Zmiany obejmą m.in. montaż instalacji dymnej, dodatkowego oświetlenia płatowca oraz drobne poprawki w układzie sterowania.

T/A-50 - szkkolno-bojowa wersja Golden Eagle, przeznaczona głównie do realizacji szkolenia zaawansowanego z możliwością wykorzystania uzbrojenia stałego oraz podwieszanego. Podobnie jak wcześniejsze odmiany, T/A-50 także charakteryzuje się dwumiejscową kabiną załogi. Dodatkowo płatowce otrzymały wielofunkcyjną stację radiolokacyjną IAI/Elta EL/M-2032, pozwalającą na prowadzenie walki powietrznej (wedle deklaracji wykrywa cele powietrzne z odległości 100+ km) oraz ataków na cele naziemne i nawigacji. Wewnątrz kadłuba znalazło się miejsce dla trójlufowego działka M197 kalibru 20 mm oraz zapasu amunicji w postaci 200 pocisków. Uzbrojenie podwieszane może być przenoszone na siedmiu węzłach (po dwa pod każdym skrzydłem, jeden podkadłubowy oraz na każdej końcówce głównego płata) – mogą to być pociski powietrze-powietrze rodziny AIM-9M/X Sidewinder oraz powietrze-ziemia AGM-65 Maverick oraz bomby w odmianach kierowanej laserowo oraz tradycyjnej, grawitacyjnej (kasetowe CBU-58 oraz Mk.20 oraz rodziny Mk.8x).

Siły Powietrzne Korei Południowej ekspoatują obecnie 50 samolotów T-50, fot. Lockheed Martin.

     Prezentacja pierwszego egzemplarza seryjnego miała miejsce 21 stycznia 2011 roku. Do końca 2011 roku producent ma dostarczyć użytkownikowi dwanaście sztuk T/A-50. Zastępują one odrzutowe samoloty szkolno-bojowe Northrop F-5F Tiger II w 1. Skrzydle Lotnictwa Myśliwskiego stacjonującego w Gwangiu. Jednostka ta jest obecnie centrum szkolenia pilotów wielozadaniowych samolotów bojowych, w czasie 35 tygodniowego cyklu latają oni na T-50A Golden Eagle i w późniejszym okresie przesiadają się na T/A-50 oraz F-5F. Po zakończeniu szkolenia trafiają do jednostek użytkujących F-15K Slam Eagle oraz F-16C/D Fighting Falcon.

F/A-50 - samolot bojowy, najbardziej zaawansowany spośród czterech projektów. Według założeń, ma to być rasowy, lekki samolot bojowy, który w Siłach Powietrznych Republiki Korei zastąpi eksploatowane obecnie samoloty Northrop F-5E/F Tiger II, Cessna A-37 Dragonfly oraz część McDonnell-Douglas F-4 Phantom II. Wstępne zapotrzebowanie w samej Korei określa się na około 150 egzemplarzy do 2020 roku. Obecnie trwają prace przy pierwszych płatowcach. Prezentacja prototypu ma mieć miejsce w 2011 roku, zakończono bowiem etap wyboru wyposażenia pokładowego – ma ono obejmować m.in. wielofunkcyjną stację radiolokacyjną Elta EL/M-2032, zintegrowany układ samoobrony (produkcji izraelskiej firmy Elisra) oraz łącze danych standardu Link-16. W dalszej perspektywie czasowej konstruktorzy koreańscy rozważają wymianę stacji radiolokacyjnej na urządzenie klasy AESA (oferty złożyły koncerny Norhrtop-Grumman oraz Raytheon). Według części informacji, F/A-50 będą różnić się od wcześniejszych odmian Golden Eagle posiadaniem jednomiejscowej kabiny pilotów. Zestaw środków bojowych, w porównaniu do T/A-50, zostanie rozszerzony o pociski klasy powietrze-powietrze średniego zasięgu (w przypadku Korei będą to AIM-120 AMRAAM) oraz kolejne rodzaje precyzyjnych środków klasy powietrze-ziemia (m.in. kierowane przez układ GPS zasobniki JDAM oraz JSOW), zasobniki rozpoznawcze i celownicze. Podobnie jak T/A-50, F/A-50 ma posiadać stałe uzbrojenie w postaci trzylufowego działka M197.

     Próby państwowe czterech maszyn prototypowych mają zostać zrealizowane do 2013 roku, wówczas pierwsze płatowce zostaną wdrożone do służby w koreańskim lotnictwie wojskowym. F/A-50, w obecnie znanej formie, może stanowić konkurencje na światowych rynkach uzbrojenia, gdzie może rywalizować z wielozadaniowymi samolotami bojowymi Saab JAS-39A/B/C/D Gripen, F-16 Fighting Falcon wczesnych wersji czy chińsko-pakistańskim FC-17.

Użytkownicy

     Siły Powietrzne Republiki Korei Południowej są pierwszym użytkownikiem samolotów rodziny T-50 Golden Eagle. Dotychczas producent dostarczył 50 egzemplarzy w wersji T-50A, przeznaczonych do szkolenia pilotów przechodzących z samolotów turbośmigłowych, 10 egzemplarzy T-50B, które są wyspecjalizowanym wariantem T-50A przeznaczonym dla zespołu akrobacyjnego. Z tego też względu otrzymały specjalne malowanie i dodatkowe wyposażenie (m.in. generatory dymu oraz urządzenia rejestrujące pracę pilota). W bieżącym roku rozpoczęły się także dostawy szkolno-bojowej odmiany T/A-50. Koreańczycy zamówili łącznie 22 egzemplarze tej wersji, które mają być wykorzystane do zaawansowanego szkolenia pilotów z wykorzystaniem uzbrojenia stałego oraz podwieszanego.

Prototyp T-50A podczas lotu doświadczalnego, fot. KAI

     Kolejnym wariantem, który trafi do służby, będzie bojowa odmiana F/A-50, która zacznie wypierać z linii samoloty bojowe rodziny Northrop F-5E/F Tiger II oraz część McDonnell Douglas F-4 Phantom II.

     Pierwszym użytkownikiem eksportowym stała się Indonezja, która zamówiła w maju 2011 roku szesnaście egzemplarzy w wersji T/A-50. Na pokonanym polu koreańska oferta zostawiła innych dostawców maszyn tej klasy (Włochów, Czechów, Rosjan i Chińczyków). Dostawy Golden Eagle mają zostać zrealizowane do końca 2013 roku. Cała szesnastka ma zastąpić w linii odrzutowe samoloty szkolno-treningowe BAe Systems Hawk Mk.53. W przyszłości nie można wykluczyć zakupu kolejnych egzemplarzy (także F/A-50), które zastąpią bojowe BAe Systems Hawk Mk.109.

Dane taktyczno-techniczne (T-50A Golden Eagle):

Łukasz Pacholski

• Tweet